Site icon Alomaliye.com Güncel Mevzuat, Muhasebe, Ekonomi, Vergi, SGK Haberleri

İş Kazası Mevzuatının Güncel Durumu

Alomaliye Mevzuat Ekibi

İş Kazası Mevzuatının Güncel Durumu

Giriş

Türkiye’de iş kazası rejimi, aynı olaya dört farklı “hukuki kulvarın” eşzamanlı biçimde uygulanmasına dayanır:

(i) sosyal sigorta yardımları ve Kurum rücu/işlemleri (5510),

(ii) iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ve idari yaptırımlar (6331),

(iii) işverenin özel hukuk sorumluluğu ve tazminat (TBK / 4857 bağlamı),

(iv) ceza sorumluluğu (TCK). Bu çerçevede 2021–2026 döneminin uygulamaya en doğrudan yansıyan güncel değişiklikleri iki başlıkta yoğunlaşmıştır:

(a) geçici iş göremezlik ödeneğine esas günlük kazanç hesabının, iş kazası vakalarında da son üç ay yerine son on iki aya yayılması (21/12/2024 sonrası) ve düşük prim günü olanlarda üst sınırın tüm vaka türlerine genişletilmesi; bu değişiklik 7537 sayılı Kanun (Resmi Gazete 27.12.2024) ve buna bağlı SGK 2025/3 Genelgesi ile uygulamaya açıklanmıştır.

(b) 6331’in kapsam ve hizmet sunumu mekanizmalarında (özellikle hizmet alım kanallarında ÇASMER imkânı) 7538 sayılı Kanun (Resmi Gazete 15.01.2025) ile yapılan güncellemeler ve “50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri” bakımından İSG profesyoneli görevlendirme yükümlülüğünün 1.1.2025 itibarıyla fiilen genelleşmesi (önceki ertelemenin 31.12.2024’te bitmesi) yönündeki idari açıklamalar.

Uygulamada iki tartışma alanı öne çıkmaktadır:

(i) iş kazası bildirimi ve idari para cezası/yargı yolu ayrımında (adli–idari yargı) görev uyuşmazlıkları ve içtihatlaşma,

(ii) tazminat hesaplarında sosyal güvenlik ödemelerinin mahsubu/indiriminde TBK m.55’in (kısmen/tamamen rücu edilemeyen ödemelerin indirilememesi) Yargıtay çizgisiyle nasıl uygulanacağı.

Kapsam

Bu çalışma, 30 Nisan 2026 tarihi dâhil “iş kazası mevzuatı”nın en güncel durumunu; kanunlar (özellikle 5510, 6331, 4857, TBK, TCK), ikincil düzenlemeler (yönetmelik/tebliğ), idari rehberler ve genelgeler (özellikle SGK) ile seçilmiş yüksek mahkeme içtihatları üzerinden analitik olarak ele alır. Özellikle sosyal sigorta boyutunda SGK genelgeleri temel birincil uygulama kaynağı olarak kullanılmıştır.

Yöntem

Resmî Gazete metinleri ve kanun metinleri/değişiklikleri, içerik olarak Resmî Gazete ile birebir yayımlanmış PDF çoğaltımları (ör. meslek kuruluşları/kurumsal arşivlerde yer alan Resmî Gazete PDF’leri) ve kurumların kendi yayımladığı genelge/SSS sayfalarından yararlanılmıştır.

Kısıtlar

Yargı kararları bakımından, Yargıtay karar arama ekranına erişim mümkün olmakla birlikte, tekil karar metinlerinin tümüne resmî veri tabanında sorunsuz erişim sağlanamadığı örnekler olduğundan, bazı emsal kararlar ikincil (ticari/derleme) veri tabanlarından veya akademik yayınlardan aktarılmıştır.

Kanunlar ve Güncel Değişiklikler

5510 sayılı Kanun: İş kazası kavramı, yardımlar, bildirim ve rücu mimarisi

5510 sayılı Kanun sistematiğinde “iş kazası” tanımı ve kapsamı, olayın kısa vadeli sigorta kolu (iş kazası/meslek hastalığı) sayılıp sayılmaması üzerinden iki kritik sonucu doğurur: (i) sigortalıya/hak sahiplerine sağlanacak yardımlar (geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri, cenaze ödeneği vb.), (ii) işveren ve/veya üçüncü kişilere Kurum rücu mekanizması. Bu çerçevenin uygulama dilini özellikle SGK’nın kısa vadeli sigorta kolları genelgeleri standardize eder.

İş kazası unsurları ve “işin yürütümüyle ilgisiz görünen hâllerin de kapsama girebilmesi” yaklaşımı, SGK Genelgesi 2011/50’de açık bir unsurlar setiyle ifade edilir (sigortalılık, ilgili hâl/durum, uygun illiyet, bedenen/ruhen özre uğrama vb.).

5510 sayılı Kanun m.17: Geçici iş göremezlik ödeneğine esas günlük kazanç hesabında 2021 ve 2024 kırılımı

2021–2025 döneminin en pratik etkili güncellemesi, 5510 m.17’de günlük kazanç hesabının “zaman aralığı” ve “üst sınır (180 gün)” mantığının değiştirilmesidir. Bu değişiklikler iki aşamada gerçekleşmiştir:

Özetle;

21.12.2024 sonrası iş kazalarında, ödenek hesabında son 12 ayın ortalamasına geçilmesi; ücretin son aylarda yükseldiği (prim-ikramiye/ücret artışı) veya düzensiz çalışmanın ağır bastığı profillerde ödenek düzeyini aşağı veya yukarı yönlü etkileyebilir. Ama sistem düzeyinde amaç, özellikle “son 3 ayı yükseltip ödenek bazını büyütme” gibi oynaklıkları azaltmak ve düşük prim günü olanlarda üst sınırla mali disiplini artırmaktır; Genelge metni bu yaklaşımı doğrudan öngörür.

5510 sayılı Kanun m.13: İş kazası sayılan hallerin kurgusu ve 5754 referansı

5510 m.13’te iş kazası sayılan hâller (işyerinde bulunma, işverenin yürüttüğü iş nedeniyle, görevli göndermede asıl işini yapmaksızın geçen süre, emzirme izni sırasında, işverence sağlanan taşıtla gidiş-geliş vb.) sistemin çekirdeğidir. Metinde “değişik bend” olarak görülen 5754 sayılı Kanun m.8 referansı (özellikle (b) bendinin kapsam dilinde), iş kazası kavramının erken dönem revizyonlarından biridir.

5510 sayılı Kanun m.21 ve bağlantılı rücu mantığı (işveren/üçüncü kişi)

Kurumun işverene rücu mekanizmasının çekirdeği, iş kazası/meslek hastalığının işverenin kastı veya İSG mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmesi hâlinde yapılan ödemeler ile ilk peşin sermaye değerinin sınırlı olarak işverene ödettirilmesi; üçüncü kişinin kusuru hâlinde ise peşin sermaye değerinin yarısına kadar rücu edilebilmesidir. Bu yaklaşım, SGK 2011/50 Genelgesi’nin “işveren ve üçüncü kişilerin sorumluluğu” bölümünde sistematik biçimde açıklanır.

6331 sayılı Kanun: İSG yükümlülükleri, kayıt/bildirim, yaptırım ve 2025/2026 güncellemeleri

6331 sayılı Kanunun iş kazası açısından kritik rolü, “kaza olduktan sonra” değil “kaza olmadan önce” kurduğu önleyici yükümlülükler (risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık gözetimi, İSG profesyoneli görevlendirme, organizasyon vb.) ve yükümlülüklere aykırılıkta idari para cezaları ve bazı hâllerde işin durdurulması gibi araçlara dayanmasıdır. 6331 sayılı Kanundaki düzenlemeler, iş kazasının özel hukuk ve ceza boyutundaki “özen borcu” tartışmalarında da normatif referans setini oluşturur.

7491 sayılı Kanun (RG 28.12.2023) sonrası yürürlük tartışması ve 2025 itibarıyla kapsam genişlemesi

50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde İSG hizmetleri (özellikle iş güvenliği uzmanı/işyeri hekimi görevlendirme) bakımından yürürlük tarihinin ertelenmesi tartışması, 2024 sonuna kadar ana gündemlerdendi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan SSS bilgilendirmesi, ertelemenin 7491 sayılı Kanun ile 31.12.2024’e kadar uzatıldığını ve yeni erteleme olmaması halinde yükümlülüğün 2025 itibarıyla başladığını açıkça ifade eder.

7538 sayılı Kanun (RG 15.01.2025): 6331’de hizmet sunum kanallarının genişletilmesi (ÇASMER)

7538 sayılı Kanun (Resmi Gazete 15.01.2025, Sayı 32783) ile 6331 sayılı Kanunda yapılan değişiklikler arasında, özellikle m.6 kapsamındaki İSG hizmetlerinin dışarıdan temininde “OSGB” yanında ÇASMER (Çalışan Sağlığı Merkezi) seçeneğinin mevzuata eklenmesi, uygulamada hizmet tedarik piyasasını ve kapasite planlamasını etkileyen önemli bir adımdır. Değişiklik, Kanunun m.19 hükmünde 6331 sayılı Kanun m.6’ya “ÇASMER’lerden” ibaresinin eklenmesi ve uygulama usulünün Bakanlıkça belirleneceğinin düzenlenmesi olarak geçmektedir.

Aynı kanunla 6331 sayılı Kanununun diğer bazı hükümlerinde (örneğin; yetkilendirme yaptırımları, sağlık gözetimi/hizmet sunucuları) değişiklikler yapıldığı da metinde görülür.

2026: İSG eğitimleri alt mevzuatında yenileme

2 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” ile eğitim rejiminin yeniden düzenlendiği; önceki (2013 tarihli) yönetmeliğin yürürlükten kaldırıldığı ve işe başlama eğitimi gibi başlıklarda yeni çerçevenin kurulduğu basın duyurusu ve yönetmelik metninden anlaşılmaktadır.

Bu değişiklik, iş kazası meydana geldiğinde “eğitim verilmiş mi/verilmemiş mi?” tartışmasının delil setini doğrudan etkileyebilecek pratik bir yenilemedir.

4857 sayılı İş Kanunu: İSG bölümünün 6331 sayılı Kanuna devri ve teftiş ilişkisi

4857 sayılı Kanunun “İş Sağlığı ve Güvenliği” bölümündeki temel maddeler (m.77–m.89), 6331 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte mülga edilmiştir; İş Kanunu metninde bu durum açıkça “(Mülga: 20/6/2012-6331/37 md.)” şerhiyle yer almaktadır.

Bu devrin pratik sonucu şudur: İş kazası sonrası uyuşmazlıklarda iş hukuku bağlamı halen önemini korumakla birlikte, İSG yükümlülüklerinin “asıl normatif gövdesi” 6331 sayılı Kanun ve bağlı alt mevzuat üzerinden kurulmaktadır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: İşverenin koruma borcu ve tazminat kalemleri

TBK m.417, hizmet ilişkisinde işverenin işçinin kişiliğini koruma ve iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi alma yükümlülüğünü açıkça düzenler; işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesi gibi zararların tazmininde “sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk” hükümlerine atıf yapar.

Tazminat hesaplamasında TBK m.53 (ölüm), m.54 (bedensel zarar), m.56 (manevi tazminat) temel kalemleri; TBK m.55 ise sosyal güvenlik ödemelerinin hangi koşullarda “indirilemeyeceğini” belirleyerek iş kazası tazminat davalarının matematiğini şekillendirir.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: Taksir/bilinçli taksir ekseni

İş kazası, ceza hukuku bakımından çoğunlukla TCK m.85 (taksirle öldürme), m.89 (taksirle yaralama) ve kusur rejimini kuran m.22 (taksir / bilinçli taksir) üzerinden değerlendirilir. Özellikle “bilinçli taksir” halinde cezanın artırılacağı, m.22/3’te açık hükümdür.

İkincil Mevzuat ve İdari Düzenlemeler

Çekirdek ikincil mevzuat alanları

İş kazası mevzuatında ikincil düzenlemeler iki kümeye ayrılır:

Sosyal sigorta uygulaması tarafında “bildirim formları, e-Sigorta süreçleri, soruşturma/inceleme akışı, gelir-ödenek bağlama teknikleri” gibi süreçleri standartlaştıran düzenlemeler (ör. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği – SSİY; SGK genelgeleri).

İSG tarafında risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık gözetimi, profesyonel görevlendirme standartları ve yetkilendirme gibi “önleyici sistem”in alt mevzuatı; ayrıca idari para cezası uygulama çerçevesi.

Son dönem öne çıkan alt mevzuat değişiklikleri

İdari para cezaları: yıllık çizelge yaklaşımı

İSG idari para cezaları, uygulamada her yıl “yeniden değerleme” etkisiyle güncellenen tutarlarla yürütülür; ÇSGB/İSGGM bu tutarları yıllık olarak yayımlamaktadır

Karşılaştırma tablosu: seçilmiş kanun, yönetmelik ve genelgeler

Tür Düzenleme Resmi Gazete tarihi / sayı Etkilediği madde(ler) Kısa özet ve pratik etki
Kanun 5510 sayılı SSGSSK (temel metin) 16.06.2006 / 26200 m.13, m.17, m.21 (iş kazası mimarisi) İş kazası tanımı, yardımlar ve rücu sistemi.
Kanun (değişiklik) 7316 sayılı Kanun 22.04.2021 / 31462 5510 m.17 (m.9) Günlük kazanç hesabında 22.04.2021 sonrası dönem ayrımı; özellikle hastalık/analık hesabı ve düşük prim gününde üst limit.
Kanun (değişiklik) 7537 sayılı Kanun 27.12.2024 / 32765 5510 m.17 (m.25), yürürlük (m.29) 21.12.2024 sonrası iş kazası dâhil tüm vakalarda geçici iş göremezlik ödeneği hesabının 12 aya yayılması; 180 gün üst limitinin genişletilmesi.
Kanun (değişiklik) 7491 sayılı Kanun 28.12.2023 / 32413 6331 yürürlük takvimi (m.38’e ilişkin tarih uzatımı) 50’den az çalışan/az tehlikeli işyerleri için İSG hizmetlerinin yürürlüğe girişinin 31.12.2024’e uzaması (idari açıklamalarla teyit).
Kanun (değişiklik) 7538 sayılı Kanun 15.01.2025 / 32783 6331 m.6, m.8, m.15, m.31 (m.18–m.22) ÇASMER’in hizmet alım kanallarına eklenmesi; yetkilendirme/yaptırım ve sağlık gözetimi mekanizmalarında güncelleme.
Yönetmelik İSG eğitimleri yönetmeliği (yeni) 02.04.2026 / 33212 6331 dayanak: m.16, m.17, m.18, m.30 Eğitim rejiminin yenilenmesi; önceki (2013) düzenlemenin kaldırılması; “işe başlama eğitimi” gibi kavramların güncellenmesi.
Yönetmelik (değişiklik) İş Güvenliği Uzmanları Yönetmeliği değişikliği 27.12.2024 / 32765 Geçici madde (metinde) Yetkilendirme/geçiş hükümlerine ilişkin değişiklik (uygulamada belge/yetki yönetimi açısından kritik).
Genelge SGK Genelgesi 2011/50 13.06.2011 5510 m.13, m.21 ve SSİY bağlantısı İş kazası tanımı, bildirim şekli (Ek-7 form), soruşturma mantığı, rücu yaklaşımı ve uygulama adımları.
Genelge SGK Genelgesi 2025/3 05.02.2025 5510 m.17 uygulaması (2016/21 genelgede değişiklik) 7316 ve 7537 sonrası günlük kazanç/ödenek hesabını dönemlere ayırarak uygulama birliği sağlar; örneklerle hesap yöntemi verir.

Yargı İçtihatları ve Emsal Kararlar

İçtihatların “çekirdek temaları”

İş kazası içtihatları, pratikte şu sorular etrafında kümelenir:

— Olay iş kazası mı? (5510 m.13’te sayılan hâllerin yorumu; servis/gidiş-geliş; görevli gönderilme; işyeri eklentisi; toplantı/seyahat).

— Kusur/kaçınılmazlık nasıl değerlendirilir? (SGK rücu ve tazminat hukukunda kusur raporu, kaçınılmazlık oranı; TBK m.55’in mahsuba etkisi).

— Mahsup/kesinti hangi ödemelerde yapılabilir? (TBK m.55 ve sosyal güvenlik ödemelerinin indirimi; Yargıtay uygulaması).

— İdari para cezalarında görevli yargı kolu nedir? (bildirim yükümlülüğü, Kabahatler Kanunu vs. özel kanun bağlantısı).

Seçilmiş emsal kararlar tablosu

Mahkeme E / K Tarih Konu başlığı Kısa özet
Yargıtay 21. HD 2016/115 E, 2017/2948 K 10.04.2017 Kaçınılmazlık ve sosyal güvenlik ödemesinin indirimi İş kazasında %100 kaçınılmazlık tartışmasında, bağlanan gelirin rücu edilebilirliğine göre tazminattan indiriminin sınırlanabileceği; TBK m.55 mantığının dikkate alınması gerektiği vurgulanır.
Yargıtay HGK 2009/21-400 E (karar sayfası) 14.10.2009 İş kazası kavramının yorumu HGK içtihadı, iş kazası değerlendirmesinde 5510/13 mantığına paralel olarak “kapsam hâlleri” ve olay bağlantısı tartışmalarına örnek gösterilir. (Not: metne erişim ikincil portal üzerindendir.)
Yargıtay 10. HD 2012/19635 E, 2013/11653 K 2013 İş kazası tanımı (5510/13) 5510/13’teki hâllerin (işyeri, görevli gönderilme, emzirme, işverence sağlanan taşıt) sistematik sayımı ve tanımın 01.10.2008 itibarıyla uygulanması yönünde anlatım.
Bölge İdare/İdare Mahkemesi bağlantılı; Uyuşmazlık Mahkemesi kararı (Kararda görülen) Bursa 3 İdare Mah. 2023/1776 E – 2024/933 K bağlantısı; Uyuşmazlık (karar PDF) 03.03.2025 6331 idari para cezasında yargı yolu 6331’daki bildirim yükümlülüğüne dayalı idari para cezası ve buna karşı kanun yolunun hangi yargı kolunda olduğu tartışmasına ilişkin değerlendirme; görev/kanun yolu boyutu öne çıkar.
Akademik derleme içinde atıfla Yargıtay 10. HD 2023/2598 E, 2023/2967 K (atıf) 22.03.2023 Gelir/PSDV–tazminat ilişkisi SGK’nın olayın iş kazası kabulü sonrası bağladığı gelirlerin peşin sermaye değeri ve tazminat ilişkisinde bozma gerekçeleri; uygulamada “mahsubun kapsamı” tartışmasına veri sağlar.
İş kazası tespit davası (derleme PDF) (PDF içinde örnek olay) 2019 (yayın) İş kazası tespiti davası ihtiyacı SGK’nın “iş kazası değil” değerlendirmesi sonrası tespit davası açılması yönünde mahkemelerin süre vermesi; iki kulvar (tespit + tazminat) stratejisinin uygulamada birlikte yürüyebilmesi.

Not: Karar özetleri sınırlı sayıda resmî olmayan ama hukuk dünyasında yaygın kullanılan veri tabanları/derlemeler ve akademik yayınlar üzerinden aktarılmıştır.

Kurumsal Uygulamalar: SGK, ÇSGB ve Denetim Pratiği

SGK uygulaması: bildirim, soruşturma, gelir/ödenek hesapları ve rücu

SGK uygulamasında iş kazası yönetimi tipik olarak şu adımlarla ilerler:

1. Bildirim: 4/a sigortalılar için işveren; 4/b için sigortalının kendisi, SSİY ekindeki form üzerinden (e-Sigorta, doğrudan veya posta) bildirim yapar; posta türüne göre “Kuruma intikal” veya “postaya veriliş” tarihinin esas alınması gibi pratik kurallar Genelge 2011/50’de netleştirilmiştir.

2. İş kazası sayılıp sayılmayacağına karar: Kurum gerekli görürse denetim elemanları veya iş müfettişleri aracılığıyla soruşturma yapabilir; bazı durumlarda ise belge/tutanak seti yeterliyse ayrıca soruşturma yapmadan karar verilebileceği ifade edilir.

3. Yardımların bağlanması: Geçici iş göremezlik ödeneği ve gelir bağlama süreçleri; m.17 hesabı ve rapor tarihleri açısından 2021 ve 2024 değişiklikleri “hangi tarihli kazaya hangi hesap yöntemi uygulanır?” sorusunu kritik hale getirmiştir. Bu ayrımın uygulama rehberi niteliğindeki metni SGK 2025/3’tür.

4. Rücu/ödetme: İşverenin kastı veya mevzuata aykırılık ile üçüncü kişinin kusuru ayrımları; kaçınılmazlık değerlendirmesi; bu çerçeve SGK 2011/50’de ayrıntılı açıklanır.

Güncel örnek uygulama kırılımı (m.17): SGK Genelgesi 2025/3, 21.12.2024 sonrası iş kazasında ödeneğe esas kazancın “önceki 12 ayın kazançları” üzerinden hesaplanacağını; 21.12.2024 öncesi kazalarda ise “son 3 ay” hesabının uygulanacağını örneklerle gösterir.

ÇSGB/İSGGM uygulaması: yükümlülük seti ve yaptırım mekanizması

İSG idari yaptırımları ve yükümlülüklerin yaygınlaştırılması, özellikle 2025 itibarıyla küçük/az tehlikeli işyerleri segmentinde “uyum maliyeti” ve “denetim kapasitesi” tartışmalarını canlı tutmaktadır. ÇSGB’nin SSS metni, bu segmentte yükümlülüğün 2025 itibarıyla yürürlükte olduğuna işaret ettiğinden, denetim riskinin ve idari para cezası maruziyetinin bu tarihten itibaren artması beklenir.

Uygulamadaki Tartışmalar, Etkiler ve Belirsizlikler

Tazminat–SGK ödemeleri ilişkisi: TBK m.55 ve “indirilemeyen ödemeler”

İş kazası tazminat davalarında en tartışmalı alanlardan biri, SGK tarafından bağlanan gelirin/ödenen tutarların tazminattan indirilip indirilemeyeceğidir. TBK m.55, kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin zarardan/tazminattan indirilemeyeceğini açıkça söyler.

Bu hükmün iş kazası bağlamında nasıl uygulanacağı, Yargıtay 21. HD’nin kaçınılmazlık ve rücuya kabil olmama tartışmasında TBK m.55’i esas alan yaklaşımında somutlaşır.

[vc_row][vc_column][vc_message message_box_color=”green”]Yargıtay 21. Hukuk Dairesi Kararları

Yargıtay 21. HD içtihatları, kaçınılmazlık hali ve SGK ödemelerinin tazminat hesabına etkisi bakımından önem taşır. Bir kararında, iş kazasına yol açan olayın “tamamen kaçınılmazlık” sonucu meydana geldiğinin tespit edilmesi halinde işveren sorumluluğunun Kuruluşunda Borçlar Kanunu’nun 43. maddesine göre gözden geçirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu kararda, işverenin 50/50 yerine %60 sorumlu tutulması gerektiği belirtilmiş; ayrıca TBK m.55 hükmü gereğince SGK’nın kısmen veya tamamen rücu edilemeyen ödemelerinin zarar ve tazminattan indirilemeyeceği açıkça ifade edilmiştir. Özetle bu karar, iş kazasında %40/60 kusur paylaşımını ve SGK indirimini reddetmektedir. (Karar Metni)

Diğer Yargıtay 21. HD kararları da benzer şekilde SGK katkı paylarının tazminattan düşülmeyeceğini kabul eder. Örneğin “6098 s. Kanun’un 55. maddesindeki ‘kısmen veya tamamen rücu edilemeyen SGK ödemeleri’ hükmü uyarınca, bu tür ödemeler zarar veya tazminattan indirilemez” denilerek, SGK tarafından ödenen geçici iş göremezlik ve sürekli iş göremezlik ödeneklerinin işverene yükleneceğine hükmedilmiştir.

[/vc_message][vc_column_text]

Pratik etki: Taraf stratejisi açısından, rücu edilebilir “peşin sermaye değeri” ile rücu edilemeyen ödemelerin ayrıştırılması; kusur/kaçınılmazlık oranı; Kurumun rücu davası ihtimali; ve hesap yöntemleri (aktüerya, PMF/TRH tabloları gibi) eşzamanlı yürür.

Ödenek hesabındaki 2024–2025 değişikliğinin saha etkisi

21.12.2024 sonrası iş kazalarında ödeneğe esas kazancın 12 aylık ortalama ile hesaplanması, özellikle:

ödeneğin düzeyini ve uyuşmazlık profilini etkiler. SGK 2025/3 bu ayrımların tamamını tarih ve örneklerle standardize ettiği için, uygulamada itiraz ve dava stratejilerinin de bu tarihlere göre şekillenmesi gerekir.

İş kazası bildiriminde idari para cezası ve görev/yargı yolu tartışmaları

İşveren/Aracı veya Sigortalıyı Devralan İşveren;

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun;

– 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında: İşveren, aşağıdaki hallerde belirtilen sürede Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimde bulunur.

a) İş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde,

b) Sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını, öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde,

– 26 ncı maddesinin bilinci fıkrasının (e) bendinde: 14 üncü maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene ikibin dörtyüz altmış altı Türk Lirası idari para cezası verilir.

-26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında: Bu maddede belirtilen idari para cezaları;

a) Ondan az çalışanı bulunan işyerlerinden.

1. Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için aynı miktarda,

2. Tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde yirmi beş oranında artırılarak,

3. Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde elli oranında artırılarak.

b) On ila kırk dokuz çalışanı bulunan işyerlerinden.

1. Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için aynı miktarda.

2. Tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde elli oranında artırılarak.

3. Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde yüz oranında artırılarak,

c) Elli ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinden,

1) Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde elli oranında artırılarak,

2) Tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde yüz oranında artırılarak.

3) Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde iki yüz oranında artırılarak, uyguların.

5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin yedinci fıkrasında ise “İdari para cezalan her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.” Hükümleri yer almaktadır.

5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi yönünden fiil tarihi. Çalışamadığına dair bildirimin, tebliğ tarihinden itibaren beş iş günü içinde ibraz edilmemesi halinde tebliğ tarihinden itibaren beşinci günüdür.

İdari para cezalarının hesabında, 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre 16 yaşından büyük işçiler için saptanan fiil tarihindeki asgari ücret esas alınır.

İdari para cezasının tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde peşin olarak ödenmemesi halinde bu süreyi izleyen ilk günden başlayarak 5510 sayılı Kanunun 89 uncu maddesine istinaden ayrıca gecikme cezası ve gecikme zammı tahakkuk ettirilir ve ceza tutarı 88 inci maddeye göre 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre icra yoluyla tahsil edilir.

Tebliğ olunan idari para cezasına karşı, cezanın tebliğ tarihinden itibaren on beş günlük süre içinde ilgili Kuruma (SGK) dilekçe ile itiraz edilebilir. İtirazın reddi halinde, itirazın reddine dair kararın tebliğinden itibaren otuz günlük süre içinde yetkili İdare Mahkemesine başvurulabilir. Kuruma itiraz edilmiş veya mahkemeye başvurulmuş olması, gecikme cezası ve gecikme zammı uygulamasını durdurmaz. Kuruma itiraz, cezanın takibini durdurur, mahkemeye itiraz ise cezanın takip ve tahsilatını durdurmaz.

Bildirim yükümlülüğü ihlallerine ilişkin idari para cezalarında, cezanın dayanağı (5510/6331), kabahat rejimi ve yargı yolu ayrımı bazı dosyalarda uyuşmazlık doğurabilmektedir. 2025 tarihli bir Uyuşmazlık Mahkemesi kararı, 6331 bağlamıyla bağlantılı idari para cezasında görev tartışmasının pratikte nasıl kurulduğuna örnek teşkil eder. (Karar Metni)

Not: Danıştay karar metinlerine doğrudan erişim bu çalışmada sınırlı olduğu için, Danıştay merkezli emsal dizini çalışmada “görev tartışması” üzerinden ve Uyuşmazlık Mahkemesi belgesiyle desteklenebilmiştir. (Danıştay Dördüncü Daire Başkanlığı, Esas No : 2026/390 – Karar No : 2026/438 Kararı)

Mevzuat boşlukları ve belirsizlik alanları

Bugün itibarıyla mevzuatın en çok “yorum” ürettiği alanlar şunlardır:

Uzaktan çalışma ve hibrit çalışma düzeninde ev/üçüncü mekânda meydana gelen olayların 5510 sayılı Kanun m.13 kapsamındaki hâllerle ilişkilendirilmesi; olayın “işin yürütümü” içinde sayılıp sayılmayacağı.

“İşverence sağlanan taşıt” unsurunun, masrafın karşılanması/organizasyonun işveren tarafından yapılması gibi durumlarda nasıl yorumlanacağı; tespit davalarında delil standardı ve işveren talimatının ispatı.

İdari para cezası uyuşmazlıklarında görevli yargı yolu ayrımı; aynı olaya ilişkin hem SGK yaptırımı hem 6331 yaptırımı çıkabilen dosyalarda süreç yönetimi.

Kısa kronoloji tablosu

Tarih Olay Norm kaynağı Kısa pratik sonuç
16.06.2006 5510 sayılı Kanun yayımlandı Resmi Gazete, 26200 (metin derlemeleri + SGK atıfları) İş kazası rejiminin çekirdeği (5510/13 ve bağlı yardımlar) kuruldu.
20.06.2012 6331 sayılı Kanun yayımlandı; 4857’nin İSG bölümü mülga edildi 4857 metnindeki mülga şerhi İSG yükümlülükleri 6331 omurgasına taşındı.
22.04.2021 5510 sayılı Kanun m.17 değişti (7316/9) Resmi Gazete, 31462 çoğaltımı + SGK açıklaması Ödenek hesabında 22.04.2021 sonrası dönem ayrımları doğdu.
28.12.2023 6331 sayılı Kanun yürürlük takviminde erteleme uzatımı ÇSGB SSS açıklaması 50’den az/az tehlikeli işyerleri için 31.12.2024’e kadar erteleme bilgisi.
21.12.2024 5510 sayılı Kanun m.17 değişikliğinin fiili başlangıcı SGK 2025/3 İş kazası ödenek hesabında “12 ay” uygulaması başlatıldı.
27.12.2024 7537 sayılı Kanun yayımlandı Resmî ilan ve SGK atfı 5510 m.17 revizyonu (m.25) ve yürürlük etkisi.
15.01.2025 7538 sayılı Kanun yayımlandı Resmi Gazete 32783 çoğaltımı 6331’de ÇASMER ve yetkilendirme/sağlık gözetimi revizyonları.
02.04.2026 İSG eğitim yönetmeliği yenilendi Yönetmelik metni + haber Eğitim yükümlülüğünün delil seti/uyum takvimleri güncellendi.

Kaynakça

— Sosyal Güvenlik Kurumu. (2011, 13 Haziran). Genelge 2011/50: Kısa vadeli sigorta kolları uygulamaları (PDF).

— Sosyal Güvenlik Kurumu. (2025, 5 Şubat). Genelge 2025/3: 2016/21 sayılı Genelgede değişiklik ve 5510/17 uygulaması (PDF).

— Resmî Gazete. (2021, 22 Nisan). 7316 sayılı Kanun (RG Sayı 31462) (PDF çoğaltım).

— T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (Trabzon İl Müdürlüğü). (2024, 27 Aralık). 7537 sayılı Kanuna ilişkin duyuru (web sayfası).

— Resmî Gazete. (2025, 15 Ocak). 7538 sayılı Kanun (RG Sayı 32783) (PDF çoğaltım).

— Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (t.y.). 6331 sayılı Kanun’un yürürlük takvimi ve kapsamına ilişkin SSS/açıklama (web sayfası).

— Resmî Gazete / Anadolu Ajansı. (2026, 2 Nisan). Çalışanların İSG eğitimlerinin usul ve esaslarına ilişkin yeni yönetmelik (PDF metin ve haber).

— Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – İSGGM. (2024). 6331 sayılı Kanuna göre uygulanacak idari para cezaları çizelgesi (web sayfası).

— Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (t.y.). 4857 sayılı İş Kanunu metni (PDF) – m.77–89’un 6331/37 ile mülga edildiğini gösteren şerhler.

— Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı / Adalet Bakanlığı. (2011). 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (RG 04.02.2011/27836) – m.417, m.53–56, m.55 (PDF).

— Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2004). 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (RG 12.10.2004/25611) – m.22, m.85, m.89 (PDF).

— Yargıtay. (t.y.). Karar arama portalı (web sayfası).

— Kazancı İçtihat Bilgi Bankası (ikincil kaynak). (2017). Yargıtay 21. HD, 2016/115 E, 2017/2948 K, 10.04.2017 (karar sayfası).

— Uyuşmazlık Mahkemesi. (2025). 6331 bağlamlı idari para cezası ve görev tartışmasına ilişkin karar PDF’i (PDF).

— DergiPark (akademik kaynak). (2024). İş kazası içtihatlarına ilişkin makale/analiz (Yargıtay karar atıfları dahil) (PDF).

Exit mobile version