İthalat İşlemlerinde Gümrük Vergisi, KDV Matrahı ve Gözetim Uygulaması Kapsamında İndirilemeyecek KDV – Feyza KUYUMCU, YMM

İthalat İşlemlerinde Gümrük Vergisi, KDV Matrahı ve Gözetim Uygulaması Kapsamında İndirilemeyecek KDV

Feyza KUYUMCU
Yeminli Mali Müşavir
[email protected]

Gümrük Vergisi;

4458 sayılı Gümrük Kanununun 15. maddesine göre;

“Gümrük vergileri, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanır.

Eşya ticaretine ilişkin özel hükümlerle belirlenmiş diğer önlemler, gerektiği takdirde, söz konusu eşyanın tarife pozisyonuna göre uygulanır…”

İlave Gümrük Vergisi;

İlave Gümrük Vergisi, ithal edilen ürünlerden tahsil edilmek istenen gümrük vergisine ek olarak talep edilen bir vergi sistemidir. İlave Gümrük Vergisi, aslında bakıldığında normal gümrük vergileriyle aynı etkiye sahiptir. Bu vergi ithalatta ‘’Fark Giderici Vergiler’’ olarak, dış ticarette ise ‘’Tarife Dışı Önlemler’’ kapsamında nitelendirilir. İlave Gümrük Vergisinin temel amacı, yerli üretilen endüstri mallarını korumayı amaçlamak adına yüksek iç fiyat oluşturmaktır.

İlave Gümrük Vergisi dış ticaret bağlamında aracı olarak kullanılır. İthalattan ortaya çıkan tüm olumsuz etkilerden korunmak istenen sektör bazında, ürünlerin belirtilen fiyata erişebilmesi adına alınan fark bu vergi yoluyla tahsil edilir denilebilir.

İlave Gümrük Vergisi, standart gümrük vergisinin tabi olduğu tüm esaslara ve usullere göre tahsil ve takip işlemi gerçekleştirilir. Teminata alınması, tebliği, tahakkuku, tahsilatı, zamanaşımı, geri kaldırılması ya da verilmesi gibi belirleyici maddeler 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Hakkında Kanun hükümlerine tabi şekilde ilerler.4458 sayılı Gümrük Kanunu’nda gümrük vergisi için belirtilen ve uygulanan müeyyideler İlave Gümrük Vergisi içinde geçerlidir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nda yer alan 167. maddeye göre gümrük vergisinde muaf olan eşyalar, İlave Gümrük Vergisinden de muaf kabul edilir.

Ayrıca 3351 sayılı İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karara göre; karara ekli tablolarda yer alan ve A.TR dolaşım belgesi eşliğinde ithal edilen Avrupa Birliği ve Türk menşeli olmayan eşyadan “Diğer Ülkeler” sütununda belirtilen oran üzerinden ilave gümrük vergisi alınır. Söz konusu karara ekli listelerde ilave gümrük vergisine tabi tutulacak GTİP numaraları ve menşei ülkeler ayrı ayrı belirtilmiştir.

İthal Malın Gümrük Kıymetinin Belirlenmesi;

4458 sayılı Gümrük Kanunu 23. maddesinde belirtildiği üzere; “eşyanın gümrük kıymeti, Gümrük Tarifesinin ve eşya ticaretine ilişkin belirli konularda getirilen tarife dışı düzenlemelerin uygulanması amacıyla, bu bölümde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymettir.”

Yine aynı kanunun 24. maddesinde; “İthal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28 inci maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu belirtilmiştir.”

24/3a bendinde; “Fiilen ödenen veya ödenecek fiyat, ithal eşyası için alıcının, satıcıya veya satıcı yararına yaptığı veya yapması gereken ödemelerin toplamıdır. Bu fiyat, ithal eşyasının satış koşulu olarak, alıcının satıcıya veya satıcının bir yükümlülüğünü karşılamak üzere üçüncü bir kişiye yaptığı veya yapacağı tüm ödemeleri kapsar. Ödemeler, para transferi şeklinde olabileceği gibi, akreditif veya ciro edilebilir bir kıymetli evrak kullanılarak ya da doğrudan veya dolaylı yapılabilir.”

24/3b bendinde ise “27 nci maddeye göre yapılan ilaveler dışında, alıcının pazarlama dahil kendi hesabına yaptığı faaliyetler, satıcı yararına veya satıcı ile yapılan bir anlaşma yoluyla da olsa, satıcıya yapılan dolaylı bir ödeme olarak değerlendirilmez. Bu tür işlemlere ilişkin giderler, ithal eşyasının gümrük kıymetinin tespiti sırasında fiilen ödenen veya ödenecek fiyata ilave edilmez.” Hükmü yer almaktadır.

4458 sayılı Gümrük Kanunu 25. madde; “…Bu madde hükümleri gereğince, gümrük kıymeti aşağıdaki yöntemlere göre belirlenir:

a) Türkiye’ye ihraç amacıyla satılarak, kıymeti belirlenecek eşya ile aynı veya yakın bir tarihte ihraç edilen aynı eşyanın satış bedeli,

b) Türkiye’ye ihraç amacıyla satılarak, kıymeti belirlenecek eşya ile aynı veya yakın bir tarihte ihraç edilen benzer eşyanın satış bedeli,

c) İthal eşyasının veya aynı ya da benzer eşyanın Türkiye içinde satıcılardan müstakil kişilere yapılan en büyük miktardaki satışına ait birim fiyata dayalı kıymet,

d) İthal eşyasının üretiminde kullanılan malzeme ve imalat veya diğer imal işlemlerinin bedel veya kıymetleri ile Türkiye’ye ihraç edilmek üzere ihraç ülkesindeki üreticiler tarafından üretilen, kıymeti belirlenecek eşya ile aynı sınıf veya cins eşyanın satışında mutat olan kar ve genel giderlere eşit bir tutar ve 27 nci maddenin 1 inci fıkrasının (e) bendinde sayılan diğer bedel veya kıymetler toplamından oluşan hesaplanmış kıymet.

2 nci fıkranın uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.”

 4458 sayılı Gümrük Kanunu 27. maddesinde;“24 üncü madde hükümlerine göre gümrük kıymeti belirlenirken, ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına aşağıdaki ilaveler yapılır:

a) Aşağıdaki unsurların eşyanın fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına dahil edilmemiş, ancak alıcı tarafından üstlenilen bölümü;

i) Satın alma komisyonları dışındaki komisyonlar ve tellaliye,

ii) Gümrük işlemleri sırasında söz konusu eşya ile tek eşya muamelesi gören kapların maliyeti,

iii) İşçilik ve malzeme giderleri dahil ambalaj bedeli;

b) İthal eşyasının üretiminde ve ihraç amacıyla satışında kullanılmak üzere, alıcı tarafından doğrudan veya dolaylı olarak, bedelsiz veya düşük bedelle sağlanan, fiilen ödenen veya ödenecek fiyata dahil edilmemiş olan aşağıda sayılan mal ve hizmetlerin kıymetinden verilecek uygun miktardaki pay;

i) İthal eşyasına katılan malzeme, aksam, parça ve benzerleri,

ii) İthal eşyasının üretimi sırasında kullanılan araç, gereç, kalıp ve benzeri aletler,

iii) İthal eşyasının üretimi sırasında tüketilen maddeler,

iv) İthal eşyasının üretimi için gereken ve Türkiye dışında gerçekleştirilen mühendislik, geliştirme, sanat ve çizim çalışmaları, plan ve taslak hazırlama hizmetleri;^[29]

c) Kıymeti belirlenecek eşyanın satış koşulu gereği, alıcının doğrudan veya dolaylı olarak ödemesi gereken, fiilen ödenen veya ödenecek fiyata dahil edilmemiş olan royalti ve lisans ücretleri;

d) İthal eşyasının tekrar satışı veya diğer herhangi bir şekilde elden çıkartılması ya da kullanımı sonucu doğan hasılanın, doğrudan veya dolaylı olarak satıcıya intikal eden kısmı;

e) 28 inci maddenin (a) bendi hükmü saklı kalmak üzere, ithal eşyası için Türkiye’deki giriş liman veya yerine kadar yapılan nakliye ve sigorta giderleri ile eşyanın giriş liman veya yerine kadar nakliyesi ile ilgili olarak yapılan yükleme ve elleçleme giderleri.

Bu maddeye göre fiilen ödenen veya ödenecek fiyata yapılacak ilaveler için nesnel ve ölçülebilir veriler esas alınır.

Gümrük kıymetinin belirlenmesinde, fiilen ödenen veya ödenecek fiyata bu maddede öngörülenler dışında hiçbir ilave yapılamaz.

Bu bölümde geçen satın alma komisyonları ifadesinden; ithalatçının temsilcisine kıymeti belirlenecek eşyanın satın alınmasında yurtdışında verdiği temsil hizmeti karşılığında ödediği ücret anlaşılır.

İthal eşyasının gümrük kıymetinin belirlenmesi sırasında;

a) Türkiye’de çoğaltılması hakkı için yapılan ödemeler,

b) Türkiye’ye ihraç amacıyla satışında bir satış koşulu olmaması kaydıyla, dağıtım veya tekrar satış hakları için alıcının yaptığı ödemeler,

1 inci fıkranın (c) bendi kapsamında değerlendirilmez ve fiilen ödenen veya ödenecek fiyata ilave edilmez.

4458 sayılı Gümrük Kanunu 28. madde; “İthal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilebilmeleri koşuluyla aşağıdaki giderler gümrük kıymetine dahil edilmez:

a) Eşyanın, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi ile Türkiye’nin anlaşmalarla dahil olduğu gümrük birliği gümrük bölgelerine giriş yerine varışından sonra yapılan nakliye ve sigorta giderleri,

b) Sınai tesis, makina veya teçhizat gibi, ithal eşyası için ithalattan sonra yapılan inşa, kurma, montaj, bakım veya teknik yardıma ilişkin giderler,^[30]

c) İthal eşyasının satışıyla ilgili olarak bir finansman anlaşması uyarınca alıcı tarafından üstlenilen faiz giderleri;

d) İthal eşyasının Türkiye’de çoğaltılması hakkı için yapılan ödemeler;

e) Satın alma komisyonları;

f) Eşyanın ithali veya satışı nedeniyle Türkiye’de ödenecek ithalat vergileri.

(c) bendinde belirtilen hallerde, finansmanın satıcı veya bir başka kişi tarafından sağlanmış olmasına bakılmaz. Ancak, finansman anlaşmasının yazılı olarak yapılmış olması ve gerektiğinde alıcının;

– Eşyanın, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olarak beyan edilen fiyattan satıldığını,

– Söz konusu faiz oranının, finansmanın sağlandığı ülkede o tarihte bu tür bir işlem için geçerli olan faiz oranı seviyesini aşmadığını kanıtlaması şarttır.”

4458 sayılı Gümrük Kanunu 30. madde “Eşyanın gümrük vergisine esas alınacak kıymetinin Türk Lirası olarak beyanı zorunludur. Fatura veya diğer belgelerde yazılı yabancı paralar, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan T.C. Merkez Bankası döviz satış kurları üzerinden Türk Lirasına çevrilir.

Gümrük kıymeti, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’ nun mezkur maddeleri dikkate alınarak belirlenecek ve söz konusu kıymet üzerinden gümrük vergisi oranı hesaplanacaktır.” hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri kapsamında gümrük kıymeti belirlenecektir.

İthalatta Gözetim Uygulaması;

Gözetim; bazı ürünlerin ithalatında haksız fiyat rekabetini önlemek ve yerli üreticileri korumak amacıyla belirlenmiş bir kıymet üzerinden kontrol mekanizması uygulanmasıdır.

Gözetim uygulaması Türkiye’de “İthalatta Gözetim Uygulaması Hakkında Karar” ve bu karara dayanılarak çıkarılan tebliğler ile düzenlenmektedir. Söz konusu sistem, ithal edilen mallar için belirli bir asgari birim kıymet belirleyerek, bu kıymetin altında kalan ithalat işlemlerinde Ticaret Bakanlığı’ndan Gözetim Belgesi ibrazını zorunlu kılmaktadır.

Kıymet Kriterli Gözetimin Uygulanması hakkında 2019/1 sayılı Genelge ile; eşyanın gümrük kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen kıymetten düşük olması durumunda (teslimden sonra yapılan kontroller ve GTİP değişikliği de dahil olmak üzere), kıymetin gözetim tebliğinde belirtilen düzeye çıkmasını sağlayacak şekilde beyannamede yurtdışı diğer gider beyan edilmesi halinde yükümlüden gözetim belgesi ibrazı istenilmiyordu ve ceza uygulanmadan vergiler tahsil ediliyordu.

Fakat, Danıştay 7. Dairesi; kısaca kanunilik ilkesine aykırılık gerekçesiyle 2019/1 sayılı Genelge’ yi iptal etti.

Danıştay’ın söz konusu Genelgeyi iptal etmesi ile artık; eksik gözetim kıymeti beyanının tespitinde yurtdışı diğer gider beyan edilerek ek tahakkuk yapılmasına izin verilmeyecek ve gözetim belgesi muafiyeti sağlanamayacak. Ayrıca, gözetim belgesi ibraz edilmemesinin tek başına Gümrük Kanunu’nun 235. maddesi kapsamında cezai işlem nedeni sayılamayacağı da açıkça ifade edilmiştir.

Buna karşın Gözetim Tebliğleri halen uygulamada olup gözetim kıymetlerinde herhangi bir değişiklik yapılmadı. Dolayısıyla söz konusu Danıştay Kararı, gözetim uygulamasını ortadan kaldırmadı, yalnızca bir Genelge ile yapılan idari uygulamaları iptal etti.

Gümrükler Genel Müdürlüğü 25.06.2025 tarih ve E-85593407-641.04-00110752999 sayılı ‘Gözetim Tebliğleri’ konulu yazısında; gözetim uygulaması kapsamındaki tebliğlerde belirlenmiş olan birim gümrük kıymetinin altındaki eşyanın ancak Ticaret Bakanlığı ithalat Genel Müdürlüğünce düzenlenecek gözetim belgesi ile ithal edileceği, eşyanın söz konusu birim gümrük kıymetinin üzerinde ithal edilmek istenilmesi durumunda ise gözetim belgesinin aranmayacağını belirtti. Kısacası davaya konu olmadığı sürece gözetim uygulamasına tabi ithal mallarda birim gümrük kıymetinin altında fiyatlandırılmış olması durumunda gözetim belgesi alması zorunlu kılındı ve gümrük vergisinin gözetim fiyatı üzerinden hesaplanması gerektiği karara bağlandı.

İthalatta KDV Matrahı

3065 sayılı KDV Kanununun 21 inci maddesine göre, ithalatta KDV matrahına;

1) 21/a ithal edilen malın gümrük vergisi tarhına esas olan kıymeti, gümrük vergisinin kıymet esasına göre alınmaması veya malın gümrük vergisinden muaf veya müstesna olması halinde sigorta ve navlun bedelleri dahil (CIF) değeri, bunun belli olmadığı hallerde malın gümrükçe tespit edilecek değeri,

CIF Bedeli; Eşya bedeli + sigorta bedeli + navlun ücreti toplamından oluşmaktadır.

Eşyanın Gümrük Kıymeti: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 24. maddesine göre ithal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.

Görüldüğü üzere CIF bedeli, matrah belirlemede dar bir tanım olarak karşımıza çıkarken eşyanın gümrük kıymeti çok daha geniş kapsamlıdır.

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 24 üncü maddesine göre ithal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedeli olup, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta satış bedeli, 27 ve 28 inci maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır. 24 üncü maddeye göre belirlenemeyen gümrük kıymeti ise sırayla 25 ve 26 ncı madde hükümlerine göre tespit edilir.

İthal edilen eşyanın gümrük vergisine esas olan kıymeti yukarıda belirtildiği şekilde bulunur ve beyan edilir. Madde metninde yer alan, “... gümrük vergisinin kıymet esasına göre alınmaması veya malın gümrük vergisinden muaf olması halinde…” ibaresi ancak beyannamenin verilmediği veya verilemediği hallere münhasırdır. Bu durumda, ithal edilen malın gümrük vergisine esas olan kıymeti yani verginin matrahı, sigorta ve navlun bedelleri dahil (CIF) değeridir. Bu değeri tespit etmek için gerekli belgeler bulunmadığı takdirde, malın gümrük idaresince resen tayin ve tespit olunan değeri, verginin matrahı olur.

2) 21/b İthalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar,

İthalat KDV matrahı tespit edilirken, belirlenen gümrük kıymetine, ithalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar dahil edilir. Bunlar, gümrük vergisi ve belediye payı, rıhtım resmi, damga resmi ve benzeri ithalat işlemi nedeniyle ortaya çıkan yükümlülüklerdir.

Ayrıca, gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve munzam sigorta ücreti, destekleme ve fiyat istikrar fonu ve konut fonuna katılma payları gibi ödemeler, KDV nin matrahına dahil olacaktır.

3) 21/c Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler,

Kanun koyucu; diğer giderler ve gibi ifadeleriyle bir sınırlama yapmayarak ithal edilen mal için yurtiçinde ve yurtdışında yapılan vergilendirilmiş tüm giderlerin en sonunda, ithalat anında vergilendirilmesini öngörerek iç piyasada üretilen malın maliyeti içine giren tüm ödemelerden KDV alınmasında olduğu gibi ithal edilen malın maliyetine giren tüm ödemelerin de KDV yönünden vergilendirilmesini amaçlamıştır. Böylelikle ithalat ile iç piyasa arasında eşitliği ve tarafsızlığı sağlamıştır.

Mal bedeli üzerinden hesaplanan ve yine gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar oluşan fiyat farkı ve kur farkı gibi ödemeler KDV’nin matrahına dahildir.

Bu kapsamda, örneğin, ithal edilen eşyanın gümrük antreposuna konulduğu tarihten gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar geçen süre için ödenen ardiye ücreti üzerinden KDV Kanununun (17/4-o) maddesine göre KDV hesaplanmadığından vergilendirilmeyen bu tutar, ithalatta KDV matrahına dahil edilir. (Ardiye Ücreti; Ticaret eşyasını saklamaya yarayan yere depo deri, gümrüklü sahada, antrepoda veya geçici depolama yerlerinde, konteyner ve diğer yüklerin kapalı ve açık sahalarda saklanması, depolanması veya bekletilmesi hizmetleri karşılığında ödenen bedeldir.) KDVK 30/a maddesi uyarınca alış vesikalarında gösterilen bu mal/hizmetlerin maliyetleri içinde yer alan KDV si indirim konusu yapılabilecektir.

Malın, ithalat işlemi gerçekleştikten sonra da gümrük antreposunda kalmaya devam etmesi durumunda gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar verilen hizmet için ayrı bir fatura düzenlenebileceği gibi antrepodan çekiş sırasında işlem için tek bir fatura da düzenlenebilir. Bu durumda gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar verilen ardiye hizmet bedeline isabet eden tutar, fatura üzerinde ayrıca gösterilir ya da “İşlem bedelinin … TL’si gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar verilen hizmet bedeline aittir.” şeklinde bir açıklama yapılır.

Bilindiği üzere; eşyanın kırmızı hattan işlem görmesi, uygunluk veya kontrol belgesine tabi olması, vergilerinin daha sonra ödenmek üzere antrepoya alınması vs. gibi nedenlerle eşyanın ithali esnasında gümrüklü sahada, antrepoda veya geçici depolama yerlerinde beklemesinden kaynaklı ardiye giderleri oluşmaktadır.

Buradaki önemli husus; beyanname tescil tarihine kadar olan ardiye giderlerinin ayrıştırılarak ithalat beyannamesinde beyan edilmesidir. Çoğu zaman özellikle antrepo işleticileri tarafından bu ayrım gözetilmeden eşyanın antrepodan çıkış tarihi esas alınarak tek bir ardiye faturası düzenlenebilmektedir. Bu durumda, faturadaki toplam tutar üzerinden beyanname tescil tarihine kadar olan tutar ayrıştırılmalı ve bu tutar beyannamede beyan edilmelidir. Ancak söz konusu fatura beyanname tescil tarihinden sonra düzenlendiği için, doğal olarak firmalar önceki ithalat süreçlerinden veya antrepo işleticisi ile aralarında imzalamış oldukları sözleşmede yer alan hükümler çerçevesinde bir hesaplama yapmakta ve tahmini bir değer beyan etmektedirler. Ardiye giderlerini ayrıştırmaya özen gösterilmelidir.

4) 21/ç  4760 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca teminat karşılığı ithal edilen malın teminatının hesaplanmasına esas özel tüketim vergisi tutarı,

Bu kapsamda, 4760 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca teminat karşılığı ithal edilen (I) sayılı listedeki malın teminatının hesaplanmasına esas ÖTV tutarı ithalatta KDV matrahına dahil edilecek olup, bu tutar dahil malın ithalat bedeli üzerinden KDV hesaplanacaktır. İthalat sırasında ödenen ve gümrük makbuzu üzerinde gösterilen KDV’nin, mükellefler tarafından indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.

Diğer taraftan, 4760 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı listedeki malların yukarıdaki şekilde ithal edildikten sonra ithalatçıları tarafından yurt içinde tesliminde, ÖTV tutarı dahil toplam işlem bedeli üzerinden KDV hesaplanması gerektiği tabiidir.

İthalatta Gözetim Uygulaması, Damping ve Telafi Edici Vergiler Kapsamında KDV’nin Durumu

24 Kasım 2023 tarih ve 32379 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Gözetim ve Korunma Önlemleri ve Haksız Rekabetin Önlenmesi Mevzuatı hükümlerinin uygulandığı ithalat işlemlerinde bazı düzenlemeler yapılmıştır.

Cumhurbaşkanı Kararına göre; ithalatta gözetim uygulaması hakkında ilgili mevzuat uyarınca, gözetim uygulamasına tabi tutulan mallara ilişkin gümrük beyannamelerinde beyan olunan ve belgelenmeyen tutarlar ile bu tutarlar nedeniyle doğan KDV matrahına dahil olan her türlü vergi, resim, harç ve paylar dolayısıyla ödenen KDV indirim hakkı kaldırıldı.

Ayrıca ithalatta korunma önlemi olarak uygulanması hakkında mevzuat uyarınca koruma önlemi olarak uygulanan gümrük vergisi ve/Veya ek mali mükellefiyetler, ithalatta haksız rekabetin önlenmesi hakkında ilgili mevzuat kapsamında uygulanan dampinge karşı vergi ve telafi edici vergiler ile bu tutarlar nedeniyle doğan ve katma değer vergisi matrahına dahil olan her türlü vergi, resim, harç ve paylar dolayısıyla ödenen KDV vergisinin indirim hakkı da kaldırıldı.

Kısacası;

İthalatta gözetim uygulamasına tabi mallarda gümrük beyannamesinde beyan edilen;

– Gözetim farkına isabet eden KDV ile,

– Gözetim farkı nedeniyle ödenen gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi, ek mali yükümlülük gibi diğer vergilere isabet eden KDV nin indirimi güncel mevzuat hükümlerine göre mümkün değildir.

İndirilemeyen KDV’nin Gider Ya da Maliyet Yazılması

213 sayılı Vergi Usul Kanununun Maliyet bedeli konulu 262. maddesinde;

“ Maliyet bedeli, iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamını ifade eder.”

Aşağıda sayılan giderler de maliyet bedeline dâhil edilir:

a) İktisadi kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin artırılması ile doğrudan ilgili; gümrük vergileri, gümrük komisyonları, yükleme, boşaltma, nakliye ve montaj giderleri,

b) İktisadi kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin artırılması ile doğrudan ilgili; resim ve harçlar, noter, tapu, mahkeme, değer tespiti, danışmanlık, komisyon ve ilan giderleri,

c) İktisadi kıymetin finansmanında kullanılan kredilere ait faiz giderleri ve bunlara ilişkin kur farklarının; emtiada emtianın stoklara girdiği tarihe kadar, diğer iktisadi kıymetlerde ise iktisadi kıymetin envantere alındığı hesap döneminin sonuna kadar olan kısmı ile söz konusu kredilere ilişkin giderler (Faiz giderleri ile kur farklarının diğer kısımlarını maliyet bedeline ithal etmekte veya genel giderler arasında göstermekte mükellefler serbesttirler.),

ç) İktisadi kıymetin stoklara veya envantere alındığı tarihe kadarki depolama ve sigorta giderleri,

d) Gayrimenkullerde mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından ve arsasının tesviyesinden mütevellit giderler…

İktisadi kıymetin (emtia hariç) iktisap edilmesi veya değerinin artırılması ile ilgili olan özel tüketim vergisi, indirilemeyecek katma değer vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi ile kaynak kullanımını destekleme fonunu maliyet bedeline ithal etmekte veya genel giderler arasında göstermekte mükellefler serbesttirler.

Buna göre, emtia (stoklar) ile ilgili indirilemeyen KDV’nin stokların maliyetine dahil edilmesi zorunludur. Bunlar satışa bağlı olarak satılan mal maliyetinin içinde kazancı düşürecek ve vergi matrahını bu yolla etkileyecektir. Diğer iktisadi kıymetlerde (makine teçhizat vs.) ise serbesti devam ettiğinden bunlarla ilgili indirilemeyen KDV isteğe bağlı olarak gider veya maliyet olarak dikkate alınabilecektir.

İndirim Konusu Yapılmayacak KDV ye İlişkin Özelge

19.09.2024 Tarih ve E-45404237-130[I-24-68]-230796 sayılı özelgede; eşyaların gümrük kıymetinin gözetim belgesinde kayıtlı kıymet bedelinden daha düşük olduğu ve bu eşyaların gümrük kıymetinin gözetim belgesinde kayıtlı kıymet bedeline yükseltilmesi için ek beyanda bulunduğunuz belirtilerek yapılan ek beyanın 7846 sayılı Karar kapsamında indirim konusu yapılıp yapılamayacağı sorulmuş olup, idarece ithalatta gözetim uygulaması kapsamında ithal edilen ürünlere ilişkin 7846 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının yürürlüğe girdiği tarih olan 24/11/2023 tarihinden sonra gözetim uygulamasına tabi tutulan mallara ilişkin gümrük beyannamelerinde beyan olunan ve tevsik edilemeyen tutarlar (gözetim belgesinde kayıtlı kıymet bedeli ile eşyanın gümrük kıymeti arasındaki farka tekabül eden tutar) ile bu tutarlar nedeniyle doğan ve KDV matrahına dâhil olan her türlü vergi, resim, harç ve paylar dolayısıyla ödenen KDV’nin indirim konusu yapılmasının mümkün olmayacağı görüşü verilmiştir.

Örnek Uygulama;

— İthal Eşya GTİP No ve Eşya Açıklaması: 8708.93.90.00.13 Debriyaj ve bunların aksam ve parçaları

— Brüt kg: 25.925 kg (Gözetim bedeli hesaplanırken brüt tutar dikkate alınacaktır.)

— Net kg: 24.833 kg

— Gümrük Vergisi Oranı: %4,5

— AB Menşeili Olmayan Ülkelerden İthalatta İlave Gümrük Vergisi: %10

— Gözetim Bedeli: 9$/kg

Kaynakça;

— 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Gümrük Tebliğleri

— 213 sayılı Vergi Usul Kanunu

— 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu

— KDV Genel Uygulama Tebliği

— İstanbul Gümrük Müşavirleri Derneği’ nin (Gümrük Müşaviri Kerim Çoban’ a ait) Konu Hakkındaki Makaleleri

— GİB Özelgeler