Top-up vergi (Türkçede “tamamlayıcı vergi”) şu demek:
Bir şirket grubunun bir ülkedeki kazancı %15’in altında efektif kurumlar vergisine tabi kalıyorsa, aradaki farkı %15’e tamamlamak için alınan ilave vergi. Bu mekanizma OECD’nin Küresel Asgari Vergi (Pillar Two / GloBE) kurallarının özüdür.
Nasıl çalışır? (basit mantık)
- Önce ilgili ülkede efektif vergi oranı (ETR) hesaplanır.
- ETR < %15 ise:
Top-up oranı = %15 − ETR
Bu oran, GloBE hesaplarına göre bulunan kazançtan bazı istisna/indirime benzer unsurlar düşüldükten sonraki “aşırı kâr” matrahına uygulanarak top-up vergi bulunur.
Türkiye’de “top-up” neye karşılık geliyor?
- Türkiye’nin kendi içinde aldığı top-up: “Yerel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi” (OECD terminolojisinde QDMTT – Qualified Domestic Minimum Top-Up Tax).
- Yerelde alınmayan/eksik kalan kısım, kural sırasına göre başka ülkelerde (ör. ana şirket ülkesinde) IIR/UTPR mekanizmalarıyla tamamlanabilir; QDMTT olarak ödenen top-up genelde diğer ülkelerdeki top-up’a karşı mahsup/credit edilir.
Mini örnek
Bir grubun Türkiye’deki efektif vergi oranı %10 çıktıysa:
Top-up = %15 − %10 = %5 → bu %5’lik fark “tamamlayıcı (top-up) vergi” olarak hesaplanır.
Top-up (Tamamlayıcı) Vergi – Uygulama Rehberi
1) Top-up vergi ne demek?
Top-up (tamamlayıcı) vergi, bir ülke bazında hesaplanan efektif vergi oranı (ETR) %15’in altında kalıyorsa, aradaki farkı %15’e tamamlamak için hesaplanan ilave vergidir. OECD’nin GloBE (Pillar Two) yaklaşımında vergi “jurisdictional (ülke bazında)” hesaplanır ve %15’e tamamlanır.
2) Kimler kapsamda? (750 milyon € eşiği)
Genel kural: Bir çok uluslu grubun konsolide hasılatı 750 milyon €’yu (raporlanan para birimi) test edilen dönemden önceki 4 yılın en az 2’sinde aşıyorsa, kapsam içine girer.
Türkiye uygulaması için de Tebliğ özetlerinde aynı eşik vurgulanıyor; eşik altında kalanlar ve yalnızca Türkiye’de faaliyet gösteren gruplar kapsam dışı olarak belirtiliyor.
Not: Türkiye’de bu sistemin, 5520 sayılı KVK’ya eklenen düzenlemelerle 2024 hesap döneminden itibaren uygulanacağı açıkça ifade edilmektedir.
3) Yerel (QDMTT) – Küresel (IIR/UTPR) farkı
OECD kural sırası mantığı:
- Yerel Asgari Tamamlayıcı Vergi (QDMTT): Önce, kazancın doğduğu ülkede düşük vergili kısım yerelde tamamlanır.
- IIR (Gelirin dâhil edilmesi esası): Yerelde tamamlanmayan kalan top-up varsa, grup yapısında üstten alta “parent” düzeyinde alınır.
- UTPR (Yetersiz vergilendirilen ödemeler esası): “Backstop” kural; IIR ile alınamayan kısım, grubun bulunduğu diğer ülkelerde paylaştırılarak alınır.
Türkiye kanun metni de küresel asgari tamamlayıcı verginin IIR ve UTPR mantığıyla belirlendiğini söylüyor.
4) Hesaplama mantığı (çok basit)
OECD’nin özet akışı:
- GloBE gelirini belirle
- Covered taxes (kapsanan vergiler) belirle
- Ülke bazında ETR = covered taxes / GloBE income hesapla
- ETR < %15 ise, aradaki fark top-up oranıdır; ayrıca “substance-based carve-out” sonrası “excess profit” üzerinden top-up vergi hesaplanır.
5) Türkiye’de beyan/ödeme takvimi (kritik tarihler)
Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (Global top-up)
- Hesaplanan vergi, hesap döneminin kapandığı ayı izleyen 15’inci ayın sonuna kadar beyan edilir ve ödenir.
- Beyannamenin ekinde “küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi bilgi beyannamesi” bilgileri yer alır; bazı hallerde (nitelikli yetkili makam anlaşması kapsamı vb.) başka ülkede verilmişse Türkiye’de ayrıca verilmesi gerekmeyebilir (ekinde hangi ülkede/hangi bağlı işletme tarafından verildiği bildirilmek şartıyla).
Yerel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi (Domestic top-up / QDMTT)
- Hesaplanan vergi, hesap döneminin kapandığı ayı izleyen 12’nci ayın 1’i–sonu arasında beyan edilir ve ödenir.
- Aynı gruba bağlı Türkiye’deki mükelleflerden birinin tüm yerel tamamlayıcı vergiyi beyan edip ödemesi halinde, diğerlerinin beyan/ödeme sorumluluğu kalkar; ancak vergi tamamen ödenmezse müşterek ve müteselsil sorumluluk devam eder.
Örnek (takvim yılı 2024 kapanışı):
- Yerel top-up: 1–31 Aralık 2025 arası beyan/ödeme
- Küresel top-up: 31 Mart 2026 sonuna kadar beyan/ödeme
6) 30.12.2025 (33123) Tebliği ile bağlantı (YMM tasdik)
30.12.2025 tarihli Tebliğ metninde, yerel/küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi hesaplamaları için (KVK ek maddeler kapsamı) tutar sınırı aranmaksızın YMM tasdik raporu şartına bağlandığı görülüyor. (Bu, “top-up vergi” hesaplayan gruplarda uyum yükünü artırır.)
Hızlı Uyum Kontrol Listesi
- Grup konsolide hasılatı: 750m € eşiği (4 yılda 2 yıl testi)
- Türkiye’de yerel top-up doğuyor mu? (ETR < %15 olasılığı)
- Beyan/ödeme: yerel 12. ay, küresel 15. ay
- Küresel bilgi beyannamesi ve “hangi ülkede verildiği” bildirimi
- (Varsa) YMM tasdik raporu süreci ve dispozisyon hazırlığı (senin alıntıladığın Tebliğ kapsamı)
