2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Ne Getiriyor?
Mahmut ESEN
E. Mülkiye Başmüfettişi
[email protected]
I–GİRİŞ
Orta Vadeli Programda (2026-2028) belirlenmiş politika; hedef/ önceliklere ve özel mevzuatına göre hazırlanmış olan 2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi; TBMM yapılan görüşmeler sonrasında 21.12.2025 gün ve 7567 sayılı Kanunla gelir ve gider bütçe tahminlerinde gerçekleştirilmiş 50 milyar TL artış dışında herhangi bir değişikliğe uğramadan aynen kabul edilmiştir.
Ülke ve ulus sorunların tespiti ve alınması gereken önlemler açısından; kamunun gelirlerinin toplanması, giderlerin gerçekleştirilmesi, açıkların finansmanı, kamunun varlık ve borçları ile diğer yükümlülüklerinin yönetimini kapsayan kamu maliyesinin içinde bulunduğu durumun iyi bilinmesi ve gelişmelerin yakından izlenmesi özel bir önem taşımaktadır.
Bu bağlamda merkezi yönetim bütçesi kanunları, teklif/gerekçeleri ve ekleriyle birlikte güncel nitelikli, önemli bilgileri içermektedir.
Bu yüzden yazımızda 2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanunundaki gelir; gider ve denkleştirme konusu ele alınmakta, önceki yılla birlikte bütçe rakamlarının değerlendirilmesi yapılmakta; kamu maliyesini ilgilendiren konularda fikir açıklamasında bulunmadan önce bilinmesi ve el altında tutulması gerektiği düşünülen önemli/ somut bilgi notlarının sunulması amaçlanmaktadır.
II-2026 YILINA AİT MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER (HEDEFLER)
Bilindiği üzere merkezi yönetim bütçelerinin hazırlanmasında temel doküman olan Orta Vadeli Programlar (OVP); ülke ekonomisine ilişkin makro politikaları, temel ekonomik büyüklükleri, gelecek üç yıla ait gelir/giderleri, bütçe dengesi vb. bilgi/belgeleri içermektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca On İkinci Kalkınma Planı esasları dikkate alınarak hazırlanmış ve Cumhurbaşkanınca 7.9.2025 tarihinde onaylanmış olan OVP belirlenmiş olan 2026-2028 dönemini kapsayan makroekonomik göstergelerden bazılarının gerçekleşme durumları ve gerçekleşme tahminleri ve program hedeflerini gösterir tablo aşağıya çıkarılmıştır.
Tablo I: 2024-2026 Yıllarına Ait Temel Ekonomik Göstergeler
| |
2024 |
2025 (Gerç. Tahmini) |
2026 (Program) |
| GSYH ( Milyar TL) |
44.587 |
62.179 |
77.257 |
| Kişi Başına Gelir (GSYH, ABD Doları) |
15.325 |
17.748 |
18.621 |
| GSYH Büyümesi (%) |
3,3 |
3,3 |
3,8 |
| İşsizlik Oranı (%) |
8,7 |
8,5 |
8,4 |
| İHRACAT (FOB) (Milyar ABD Doları) |
261,8 |
273,8 |
282 |
| İTHALAT (CİF) (Milyar ABD Doları) |
344 |
367 |
378 |
| DIŞ TİCARET DENGESİ (Milyar ABD Doları) |
-82,2 |
-93,2 |
-96 |
| CARİ DENGE ( Milyar ABD Doları) |
-10,2 |
-22,6 |
-22,3 |
| DEFLATÖR (%) (GSYH’da Sabit Fiyatlarla Artış Oranı) |
59,3 |
35 |
19,7 |
| TÜFE (Yıl Sonu % Değişme) |
44,4 |
28,5 |
16 |
Kaynak: Orta Vadeli Program (2026-2028)
2026 Merkezi Yönetim Bütçesi (MYB) gelir ve gider tahminleri sırasında; OVP uyarınca reel büyümenin %3,8, GSYH deflatörünün %19,7 ve yıl sonu TÜFE enflasyonu ise %16 olarak baz alınmıştır.
ABD Dolar kuru ise gösterge niteliğinde 46.60 TL olarak kabul edilmiştir.
Büyüme ve enflasyon hedeflerinde sapmalar ile kurdaki değişimler tahmin edilen bütçe büyüklüklerini doğrudan etkilemektedir.
Temel bazı göstergeler üzerinde yapılan incelemelerde:
GSYH (Cari Fiyatlarla)
2024 yılında 44,587 trilyon TL gerçekleşen GSYH’ nın; 2025 yılında (%39,5 oranında artışla) 62,179 trilyon TL olarak gerçekleşeceği tahmin edilmiş, 2026 yılında ise (%24 oranında artışla) 77,257 trilyon TL ulaşması hedeflenmiştir.
-2024 yılında %3,3 olarak gerçekleşen GSYH büyümesinin, 2025 yılında da %3,3 olacağı tahmin edilmiş ve 2026 yılında ise %3,8 seviyesine yükseltilmesi hedeflenmiştir.
Kişi Başına Gelir (GSYH, Dolar)
2024 yılında 15.325 Dolar olarak gerçekleşen kişi başı gelirin; 2025 yılında (%15, 8 oranında artışla) 17.748 Dolar olacağı tahmin edilmiş, 2026 yılında ise (%5 oranında artışla) 18.621 Dolar olması programlanmıştır.
Dış Ticaret (Milyar Dolar)
2024 yılında 261,8 milyar Dolar olarak gerçekleşen ihracatın; 2025 yılında (%4,5 oranında artışla 273,8 milyar Dolar olacağı tahmin edilmiş, 2026 yılında ise (%3 artışla) 282 milyar Dolara yükseltilmesi beklenmektedir.
2024 yılında 344 milyar Doları olarak gerçekleşen ithalatın; 2025 yılında (%6 oranında artışla) 367 milyar Dolara yükseleceği tahmin edilmiş, 2026 programında ise (%3 oranında artışla) 378 milyar Dolar olacağı öngörülmüştür.
Diğer yandan ihracatta rekor artışlar sıklıkla gündeme taşınırken ithalattaki rekorlar gözardı edilmekte olduğu görülmektedir.
Oysa ihracat gelirlerinin ithalat giderlerini karşılamadığı bilinmektedir.
Nitekim; 2024 yılında -82,2 milyar Dolar olarak gerçekleşmiş dış ticaret açığının, 2025 yılında -93,2 milyar Dolara yükseleceği tahmin edilmiş, 2026 yılında ise açık -96 milyar Dolar olarak programlanmıştır.
2024 yılında %76 seviyesinde gerçekleşen ihracat/ithalat oranının; 2025 yılında %74 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmiş, 2026 yılında ise % 74 seviyesinde olması hedeflenmiştir.
Cari İşlemler Dengesi (Milyar Dolar)
2024 yılında -10,2 milyar Dolar açık veren cari işlemler dengesinde, 2025 yılındaki açık miktarının -22,6 milyar Dolara çıkacağı tahmin edilmiş ve 2026 yılındaki açık miktarının ise -22,3 milyar Dolar olacak şekilde programlanmıştır.
2024 yılında % -0,8 olan cari açığın milli gelire oranının; 2025 yılında % -1,4’de yükseleceği tahmin edilmiş, 2025 yılında ise bu oran % -1,3 olarak programlanmıştır.
2024 yılı sonunda %44,4 olarak gerçekleşmiş TÜFE’ nin; 2025 yılında %28,5 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmiş, 2026 yılında ise %16 ‘ya düşmesi programlanmıştır.
2024 yılında %8,7 olan işsizlik oranının, 2025 yılında %8,5 olacağı tahmin edilmiş, 2026 yılında ise %8,4’ e düşmesi öngörülmüştür.
Bütçe hazırlanmasında temel veri olmakla birlikte OVP yer alan tahmin/hedeflerde tutarsızlıklar ve çelişkiler olduğu, bu yüzden OVP’ların sıklıkla geniş kapsamlı revizyona tabi tutulduğu bilinmektedir. Bu yüzden 2026 yılı için belirlenmiş %16 enflasyon hedefinin de gerçekleşmesi zor görülmektedir.
III- 2026 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE KANUNU
A-Bütçe Giderleri
2026 yılı merkezi yönetim bütçe giderleri; bir önceki yıla göre %29 artış oranıyla, 18,979 trilyon TL olarak tahmin edilmiştir.
Faiz giderleri için %40 oranında artışla 2,741 trilyon TL; personel giderleri için de %41,2 oranında artışla 4,907 trilyon TL ödenek öngörülmüştür.
Bütçe gelirleri faiz dışı giderleri ancak karşılayabilmektedir. Faiz dışı fazlalık (sadece) 29 milyar TL civarındadır.
Bir önceki yıla (başlangıç ödeneklerine göre) göre 2024 yılında %168 artışla gerçekleşmiş personel giderlerinde 2025 yılında %36, 2026 yılı için de 41,2 oranında artış öngörülmüştür.
Ekonomik sınıflandırmaya göre 2025 ve 2026 yılları merkezi yönetim gider bütçeleri teklifleri, önceki yıla göre artış oranları ve gider türlerinin genel giderler içindeki paylarına ilişkin tablo aşağıda çıkarılmıştır.
Tablo II: Ekonomik Sınıflandırmaya Göre 2025 ve 2026 Yılları M.Y. Gider Bütçesi Teklifleri (Milyar TL)
|
Ekonomik Sınıflandırmaya Göre Giderler |
2025 |
2026 |
| Bütçe Teklifi |
Önceki Yıla Göre Art.
Or. (%) |
Giderin Dağılımı (%) |
Ocak-Kasım Ger. Oranı (%) |
Bütçe Teklifi |
Önceki Yıla Göre Art. Or. (%) |
Giderin Dağılımı (%) |
| 1-Faiz Hariç Giderler |
12.781 |
30 |
86,7 |
85,3 |
16.237 |
27 |
85,5 |
|
Personel |
3.475 |
36 |
23,5 |
97,8 |
4.907,3 |
41,2 |
25,8 |
| SGK Devlet Primleri |
434,9 |
39 |
3 |
95,8 |
599,6 |
37,8 |
3,2 |
| Mal ve Hizmet Alımları |
1.023,7 |
50 |
7 |
84, 5 |
1.249,5 |
22 |
6,6 |
| Cari Transferler (Sağlık, emeklilik ve sosyal yardımlar, mahalli idare payları, tarımsal destekler vb.) |
5.813,4 |
36 |
39,5 |
82,2 |
6.870,7 |
18 |
36,3 |
| Sermaye (Yatırım) Giderleri |
1.102 |
39,5 |
7,5 |
91,6 |
1.312,3 |
19 |
7 |
| Sermaye Transferleri (Mahalli idareler vb. kuruluşlara yapılan) |
337,9 |
-53 |
2,3 |
63,4 |
525,3 |
55,5 |
2,7 |
| Borç verme |
306 |
2,5 |
2 |
72,4 |
397 |
29 |
2 |
| Yedek Ödenekler |
286,8 |
33 |
2 |
0 |
375 |
30 |
2 |
| 2- Faiz Giderleri |
1.950 |
55,5 |
13,2 |
99,4 |
2.741,6 |
40 |
14,4 |
| GİDER BÜTÇESİ TOPLAMI
(Hazine Yardımı ve Gelirlerden Ayrılan Pay Hariç) |
14.731 |
33 |
100 |
87,2 |
18.978,8 |
29 |
100 |
Kaynak: 2024/2025/2025 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Kanunu Teklif/Gerekçeler;
SBB, Merkezi Yönetim Bütçe Gerçekleşmeleri.
Not: Küsuratlar yuvarlatılmıştır.
2025 ve 2026 yıllarına ait gider bütçesi teklifleri, 2025 yılı Ocak- Kasım arası 11 aylık gerçekleşmelerini de kapsayacak şekilde karşılaştırılmalı olarak gösteren grafik aşağıda yer almaktadır.
2025 yılı Ocak- Kasım aylarını kapsayan gerçekleşme sonuçlarına göre faiz ve personel giderleri için ayrılmış ödeneklerin yetersiz kalacağı; buna karşılık diğer ödeneklerden sağlanacak tasarruflarla birlikte gider bütçesindeki gerçekleşmenin %100’ün -az da olsa- üzerinde oluşacağı anlaşılmaktadır.
2026 yılı bütçe ödeneklerinin gider türlerine göre dağılımı grafiği aşağıya çıkarılmıştır.
2026 yılı toplam bütçe ödeneklerinin gider türlerine göre paylaşımında; bir önceki yıla göre, personel, faiz ve sermaye transfer giderlerinde artış ile cari transferler, sermaye giderlerinde azalışlar dışında dikkate değer bir değişiklik yoktur.
Nitekim; önceki yılda olduğu gibi toplam giderler içinde en büyük payı %36,3 oranı ile cari giderler almıştır. Bunu %25,8 oranı ile personel giderleri izlemektedir. Faiz giderleri büyüklük itibarıyla %14,4 oranı üçüncü sırada yer almıştır. Faiz giderlerinin; sermaye giderleri ile mal/hizmet alım giderleri toplamından, personel giderlerinin yarısından bile fazla olduğu görülmektedir.
Fonksiyonel sınıflandırmaya göre bütçe giderleri ve hizmet türlerinin toplam giderler içerisindeki oranları aşağıda tabloya çıkarılmıştır.
Tablo III: 2024 ve 2025 M.Y. Bütçe Ödeneklerinin Fonksiyonel Sınıflandırmaya Göre Tahminleri, Önceki Yıla Göre Artış Oranları ve Hizmet Türleri İtibarıyla Dağılımları (Milyar TL)
| Hizmetler |
2025 Yılı Bütçesi |
2026 Yılı Bütçesi |
| Teklif |
Artış Ora. (%) |
Dağılım |
Teklif |
Artış Ora. (%) |
Dağılım |
| Genel Kamu |
5543 |
51,6 |
34,5 |
7.430. |
34 |
36,3 |
| Savunma |
902 |
44 |
5,6 |
1.176 |
30,3 |
5,8 |
| Kamu Düzeni ve Güvenlik |
983 |
38,7 |
6,1 |
1.344 |
36,7 |
6,6 |
| Ekonomik İşler |
2115 |
25 |
13,1 |
2.372 |
12,2 |
11,6 |
| Çevre Koruma |
28 |
53,8 |
0,1 |
29,5 |
5,3 |
0,1 |
| İskan ve Toplum Refahı |
223 |
-24,3 |
1,4 |
199 |
-10,7 |
1 |
| Sağlık |
1.112 |
41,8 |
7 |
1.602 |
54,5 |
7,8 |
| Dinlenme, Kültür ve Din |
230 |
48 |
1,4 |
301 |
30,9 |
1,5 |
| Eğitim |
1.908,7 |
34 |
12 |
2.519 |
32 |
12,3 |
| Sosyal Güvenlik ve Sosyal Yardım |
2.987 |
16,7 |
18,6 |
3.498 |
17,1 |
17,1 |
| TOPLAM (Hazine Yardımı ve Gelirlerden Alınan Paylar Dahildir.) |
16.034 |
34,6 |
100 |
20.475 |
27,7 |
100 |
Kaynak: 2024/2025/2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Kanunu Teklif/Gerekçeleri
Not: 1-Küsuratlar yuvarlatılmıştır.
2026 yılı merkezi yönetim gider bütçesinde fonksiyonel sınıflandırmaya göre sağlık; kamu düzeni ve güvenlik, genel kamu, savunma hizmetleri ödeneklerindeki artış oranlarının ortalamanın üzerinde olduğu; diğer hizmet türlerinde (sosyal güvenlik ve sosyal yardım, çevre koruma, ekonomik işler, iskan ve toplum refahı hizmetlerinde) ise ortalamanın altında kaldığı görülmektedir.
Toplam ödeneklerin hizmetlere göre dağılım oranlarında bir önceki yıla kayda değer bir değişiklik yoktur.
Fonksiyonel sınıflandırma toplam ödeneklerin hizmetlere dağılımda en büyük payın %36,3 oranı ile genel kamu hizmetlerine ayrılmıştır. Genel kamu hizmetlerini %17,1 oranı ile sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri, %12,3 oranı ile eğitim hizmetleri, %11,6 oranı ile ekonomik işler için ayrılmış ödenekler izlemektedir.
Diğer yandan performans esaslı program bütçe uygulaması gereğince 2024 ve daha sonraki yıllarda uygulanmak üzere 67 adet program belirlenmiş ve programlara göre de ödenekleri ayrılmıştır.
En fazla ödeneğin 3 trilyon TL ile Hazine varlıkları ve yükümlülüklerin (borç stoku) yönetilmesi, 1,872 trilyon TL ile sosyal güvenlik ve 1,660 trilyon TL ile yerel yönetimlerin güçlendirilmesi programlarına ayrıldığı görülmektedir.
B-Bütçe Gelirleri
2026 yılı merkezi yönetim bütçe gelirleri 2025 yılı bütçe tahminlerine göre %27,7 oranında artışla 16,266 trilyon TL olarak belirlenmiştir.
Merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 13,833 trilyon TL si (%85) vergi gelirleri, 2,248 trilyon TL si (%13,8 ) vergi dışı gelirler, 184 milyar TL si (%1) de özel bütçeli kuruluşlar/ düzenleyici denetleyici kurum gelirleridir.
Ekonomik sınıflandırmaya göre 2025 ve 2026 yılları merkezi yönetim bütçe gelir tahminleri; bir önceki yıla göre değişim (artış/eksiliş) oranları ile gelir türlerinin toplam gelirler içerisindeki payları aşağıda tabloda yer almaktadır.
Tablo IV: Ekonomik Sınıflandırmaya Göre 2025 ve 2026 Yıllarına Ait M.Y. Bütçe Gelirlerinde Tahminleri (Milyar TL)
Kaynak: 2023/2024/2025/2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Kanunu Teklif/Gerekçeleri
Not: 1-Küsuratlar yuvarlatılmıştır.
2026 yılı vergi gelirleri önceki yıla göre %24,1 artışla 13.833,1 trilyon TL tahmin edilmiştir. Vergi gelirleri bütçe gelirlerinin % 85’ni oluşturmaktadır.
2026 yılı genel bütçe vergi gelirlerinde artış oranı genel ortalamanın altındadır. Bir önceki yıla göre merkezi yönetim bütçesindeki vergi gelirlerinin payında düşme görülmektedir. Nitekim; Kurumlar Vergisi ve İthalden Alınan KDV gelirlerinde net düşme söz konusudur. Gelir Vergisi; Dahilden Alınan KDV, Damga Vergisi ve Harç gelirlerindeki tahminler hariç diğer gelirlerdeki artışlar ortalama % 24 oranının altında tahmin edilmiştir.
Gelir Vergisindeki % 65, Harçlarda %62’ye ulaşan gelir artış oranları dikkat çekmektedir. Gelir Vergisinden elde edilen gelirlerin vergi gelirleri içindeki payının %31 oranında artışla %25 düzeyine ulaştığı görülmektedir.
Vergi dışı gelirlerde de önceki yıla göre %46,6 oranında artışla 2.248,6 trilyon TL tahmin edilmiştir.
2025 ve 2026 yıllarına ait gelir bütçesi teklifleri, 2025 Ocak- Kasım gerçekleşme oranlarını kapsayacak şekilde karşılaştırılmalı olarak gösteren grafik aşağıda yer almaktadır.
Grafik incelemesinden 11 aylık gerçekleşmelerden 2025 yılında öngörülmüş olan bütçe gelirlerine ulaşılacağı anlaşılmaktadır.
Ancak İthalden Alınan KDV ve Kurumlar Vergisi gelir tahsilatlarında hedeflerin gerisinde kalınacağı görülmektedir.
2026 yılı için tahmin edilmiş vergi gelirlerinin türlerine göre dağılımları aşağıdaki grafikte yer almıştır.
Genel bütçe vergi gelirleri içinde % 25 oranı ile Gelir Vergisi tahsilatı ilk sırada yer almaktadır. Gelir Vergisini; %18,3 oranı ile ÖTV, %15,1 oranı ile İthalde Alınan KDV; %14 oranı ile Dahilde Alınan KDV gelirleri izlemektedir. Kurumlar Vergisinin payının ise bir önceki yıla göre % 25 azalma ile %11,6 oranına gerilediği görülmektedir.
2024 yılındaki gerçekleşmelere göre Gelir Vergisinin %92’si stopaj suretiyle tahsil edilmiştir. Stopaj suretiyle yapılmış tahsilatın yaklaşık %70’ini işçi ve memurlardan kaynağında yapılan kesintiler oluşturduğu tahmin edilmektedir.
Belirtilen nedenlerle asgari ücrete vergi istisnası uygulanıyor olsa bile, vergi dilimlerindeki düzenlemelerin enflasyon oranının altında belirlenmesi nedeniyle çalışanların 2026 yılında daha fazla vergi ödeyecekleri, enflasyonun yükünün büyük ölçüde çalışanların üzerinde kalacağı anlaşılmaktadır.
Diğer yandan sadece ÖTV ve KDV gelirleri bile toplam vergi gelirlerinin %47’4 üne karşılık gelmektedir.
Gelir/kazanç ve servetler üzerinden alınmakta olan vergi gelirlerinin toplam gelirlerdeki payları düşüktür.
Bu yüzden 2024 yılında vergi gelirleri içinde dolaylı vergilerin payı %66,7 olarak gerçekleşmiştir.
Bilindiği üzere dolaylı vergiler zengin/fakir ayrımı yapmadan, “zorunlu tüketim maddelerini” de kapsayacak şekilde tahsil edildiği için haksız ve adaletsiz bir uygulamadır. Sosyal adalet, gelir dağılımı, vergi adalet yönünden vergi gelirleri içindeki dolaysız vergilerin payının artırılması gerektiği açıktır.
2026 yılında sermaye (varlık) satış gelirlerinden 202,8 milyar TL gelir tahmin edilmiştir. Bu gelirlerin 18,1 milyar TL si lojman, arazi, 9,7 milyar TL si 2/B kapsamındaki taşınmazların satışı, 185 milyar TL ise diğer diğer sermaye (hisse) satış gelirlerinden tahsil edilmesi beklenmektedir.
C- Bütçe Dengesi
Diğer yıllarda olduğu gibi giderlerin; gelirlerden fazla olması nedeniyle 2026 yılı merkezi yönetim bütçesi de denk olarak hazırlanmamıştır.
2026 yılı merkezi yönetim bütçesi tahmini gelirleri, bütçe giderlerinin ancak %85,7’sini karşılamaktadır.
Gelirler; faiz hariç olarak belirlenmiş giderleri bile ancak karşılayabilmektedir.
2026 yılı bütçesi de -2,713 trilyon TL net borçlanma ile denkleştirilmiştir.
Gelirlerin faiz dışı giderleri bile ancak karşılayabilmesi nedeniyle faiz dışı dengenin artıya geçemeyeceği, dolaysıyla borç asıllarının ödemelerinin yavaşlayacağı, borçların azalması bir yana artacağı anlaşılmaktadır.
(Diğer yandan 31.11.2025 tarihi itibarıyla merkezi yönetimin; 7,941 trilyon TL si iç borç, 5,383 trilyon TL dış borç olmak üzere, toplam 13,325 trilyon TL borç stoku bulunmaktadır. (https://www.hmb.gov.tr/kamu-finansmani-istatistikleri)
