Aliekber KARTAL
SMMM
[email protected]
Geçenlerde bir kafede oturuyorduk. Hesap ödeme faslında, refleksle hemen öne atıldım, cüzdandan nakit çıkarıp bende dedim. Kasiyerle garson birbirine baktı; para üstü verecek nakit yok. Mutfak tarafına bozuk var mı diye gitmek üzereyken, tamam durun deyip kartı uzattım. Herkes derin bir oh çekti.
O an şunu düşündüm. Nakit hâlâ etrafta dolaşıyor ama sistem artık nakit üzerine kurulu değil.
Bizim dünyamızda da aynı şey oluyor. Son iki yılda Mali İdare’nin attığı hemen her adım, yaptığı düzenleme, yayımladığı tebliğ ve verdiği mesaj, tek bir yere bağlanıyor. Veri akacak, sistem bu veriyi anında görecek, vergi de o akışın içinden toplanacak.
Aşağıda 2023 sonundan 2025 sonuna yaklaştığımız bu dönemde bu dönüşümün nereden nereye geldiğini, bir film şeridi gibi gözlerimizin önünden akmasını kolaylaştıracağını umduğum tarih sırasıyla bir özetleme yapmaya çalıştım. Bazen parçalara bakmak anlamlı sonuçlar vermiyor. Resmin bütününü görmek bize daha çok fayda sağlayabilir.
Ne Oldu, Nasıl Oldu?
12/2023 – İzaha davet mektupları sahaya indi
İzaha davet (VUK m.370) uzun zamandır mevzuattaydı ama 519 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği sonrasında sosyal medya gelirleri, kira (GMSİ), menkul sermaye iratları, değer artış kazançları gibi alanlarda izaha davet mektupları yaygınlaştı. Dayanak: VUK madde 370, 519 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği.
30.12.2023 – VUK 557: Eski yazar kasalar tarih oldu
557 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile:
- Eski nesil ödeme kaydedici cihazların, mali hafızaları dolmuş olsun olmasın, 01.07.2024’e kadar yeni nesil ÖKC ile değiştirilmesi,
- Yeni nesil ÖKC kullananların da POS uyumlu hale gelmesi zorunlu kılındı.
Amaç, satış anındaki verinin cihazdan kopmaması; fiş–POS–banka–GİB hattının tek bir akışta birleşmesi. Dayanak: VUK Genel Tebliği Sıra No: 557.
01/2024 – Dijital Türk Lirası’nda Faz-2
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Dijital Türk Lirası Projesinde Faz-2’ye geçti. Nakit iz bırakmaz, dijital para ise doğası gereği izlenebilir. Vergi ve denetim açısından bu, orta–uzun vadede işlemin olduğu yerde otomatik tahsilat ihtimalini güçlendiren bir adım. Dayanak: Dijital Türk Lirası Projesi kapsamında yayımlanan duyuru ve raporlar.
02/2024 – Kira gelirleri için saha taraması
Kira gelirlerini beyan etmeyen veya beyan potansiyeli olan konutlar için kiracılara SMS ve görüşme davetleri gönderilmeye başlandı. Adres, kira sözleşmesi, banka dekontu ve emlakçı bilgisi birlikte istenerek adres–kira–ödeme üçlüsü eşleştirildi. Dayanak: VUK’un yoklama (madde 127-133) ve bilgi isteme (madde 148-149) hükümleri, izaha davet mekanizması (madde 370).
18.04.2024 – KDV oran uyumsuzluğunda yapay zekâ
Hazine ve Maliye Bakanı, KDV’de oran uyumsuzluklarını tespit etmek için yapay zekâ destekli bir çalışma tamamlandığını duyurdu. Bu, KDV iade ve tarama süreçlerinde tek tek dosya incelemeyi ikinci plana itip, sistem taramasına dayalı risk analizine geçiş anlamına geliyor. Dayanak: VUK madde 134 ve devamı (vergi incelemesi) ile dijital risk analizine ilişkin Bakanlık açıklamaları.
15.05.2024 – Yapay zekâ, mesleklerin geleceğinde
Dışişleri Bakanı’nın bir konuşmasında, muhasebe, mimari, mühendislik gibi alanlarda yapay zekâ ile otomasyonun geldiği aşamaya dair verdiği örnekler, insanın yerine makinenin gelmesi tartışmasını hızlandırdı. Muhasebe mesleği için de şu uyarı ortada. Veriyle çalışan işler, yapay zekâyla birlikte yeniden şekilleniyor.
06/2024 – E-fatura / e-deftere geçmeyene ceza
509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile getirilen zorunluluklara rağmen zamanında e-fatura ve e-deftere geçmeyen çok sayıda mükellefe, VUK mükerrer 355 kapsamında özel usulsüzlük cezaları kesilmeye başlandı. Özellikle:
- E-ticaret yapanlar,
- Gayrimenkul ve taşıt alım–satımı yapanlar / aracılar,
NACE kodları ve platform verileriyle taranarak tespit edildi. Dayanak: VUK mükerrer 355, 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği.
02.08.2024 – 7524 sayılı Kanun: Günlük hasılat tespiti (01.01.2025 yürürlük)
7524 sayılı Kanun ile Gelir Vergisi Kanunu’nun mülga 69. maddesi, “Ticari ve mesleki kazançlarda günlük hasılat tespiti ve gelir vergisi matrahının belirlenmesi” başlığıyla yeniden düzenlendi. Buna göre:
- Yoklamalarda tespit edilen günlük hasılat ortalamasıyla aylık/yıllık hasılat hesaplanacak,
- Mükellefin beyan ettiği hasılatla kıyaslanacak,
- Fark %20’yi aşarsa mükellef izaha davet edilecek.
Uygulama 01.01.2025’te yürürlüğe girdi. Dayanak: 7524 sayılı Kanun madde 3, ilgili GVK Genel Tebliği.
02.08.2024 – 7524 ile tevsik yetkisi genişledi
Aynı Kanun’la VUK mükerrer 257’de yapılan değişiklikle, tahsilat ve ödemelerin tevsiki konusunda İdare’nin yetkisi genişletildi; mükellefiyeti olmayan ancak işleme taraf olan kişiler de kapsama alındı. Cezalar önemli ölçüde artırıldı. Dayanak: 7524 sayılı Kanun, VUK mükerrer 257.
05.09.2024 – VUK 565: Ba–Bs bitti
VUK Genel Tebliği Sıra No: 565 ile Eylül 2024 döneminden itibaren Form Ba ve Form Bs uygulaması sona erdi. E-belge yaygınlığı ve kurumlar arası veri paylaşımı bu formları işlevsiz hale getirdi. Dayanak: VUK Genel Tebliği Sıra No: 565.
21.09.2024 – UTTS’de kapsam genişledi
“Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No: 1)”de yapılan değişiklikle, işletme bünyesindeki araçlarda Taşıt Tanıma Birimi (TTB) kullanımı yaygınlaştırıldı. Amaç; plaka bilgisinin otomatik okunması, akaryakıt tüketiminin araç bazında izlenmesi ve elle plaka girişinin ortadan kaldırılması. Dayanak: UTTS Uygulama Genel Tebliği Sıra No: 1 ve Değişiklik Tebliği Sıra No: 2.
27.09.2024 – Noterlerde Güvenli Ödeme Sistemi zorunlu
Ticaret Bakanlığı ile Türkiye Noterler Birliği’nin kurduğu Güvenli Ödeme Sistemi, ikinci el motorlu kara taşıtı alım–satımlarında zorunlu hale getirildi. Artık alıcı, bedeli bu sistem üzerinden ödemeden noter satışını tamamlayamıyor. Böylece:
- Elden nakit ödeme alanı daraldı,
- Düşük bedel gösterme oyunları zorlaştı,
- Ödeme zinciri kayıtlı hale geldi.
Dayanak: Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik ve ilgili ikincil düzenlemeler.
29.09.2024 – Asgari Kurumlar Vergisi uygulaması
23 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile “yurtiçi asgari kurumlar vergisi”nin detayları açıklandı. Amaç; çeşitli teşvik ve indirimlerle çok düşük kurumlar vergisi ödeyen büyük ölçekli şirketlerde asgari bir vergi yükü oluşturmak. Dayanak: 23 Seri No.lu KVK Genel Tebliği.
18.10.2024 – VUK 572: 7.000 TL tevsik zorunluluğu
572 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile:
- Tevsik kapsamındakilerin 7.000 TL’yi aşan tahsilat ve ödemelerini finansal kurumlar aracılığıyla yapmaları zorunlu kılındı,
- Bu alımlarda taraf olan mükellef olmayan kişiler de kapsama alındı,
- Aykırılık halinde her iki tarafa da özel usulsüzlük cezası getirildi.
Dayanak: VUK Genel Tebliği Sıra No: 572, VUK mükerrer 257, mükerrer 355.
Tahsilat ve Ödemelerde Tevsik Sınırı 7.000 TL’den 30.000 TL’ye Yükseltildi
30 Kasım 2024 tarihli ve 32738 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 459)’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sıra No: 575)” ile tahsilat ve ödemelerin banka ve finans kurumları aracılığıyla yapılmasını zorunlu kılan tevsik sınırı, 7.000 Türk Lirasından 30.000 Türk Lirasına yükseltilmiştir. Ayrıca yabancılar ve/veya Türkiye mukimi olmayan gerçek kişilerle yapılan işlemlere ilişkin değişiklik yapılmıştır.
31.10.2024 – KDV’de “Özel Esaslar” kaldırıldı
KDV Genel Uygulama Tebliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair 52 Seri No.lu Tebliğ ile, sıkça dava konusu olan “özel esaslar/kod” uygulaması kaldırıldı. Bu, sahte belgeyle mücadelenin bittiği anlamına gelmiyor; tam tersine, e-belge ve yapay zekâ destekli risk analiziyle sahte belge tespitinin hızlanacağı ve ayrı bir özel listeye ihtiyaç kalmadığı anlamına geliyor. Dayanak: KDV Genel Uygulama Tebliği (Seri No: 52 ile yapılan değişiklikler).
30.12.2024 – E-ticarette stopaj tebliği: %1 kesinti
Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 330) ve ilgili Cumhurbaşkanı Kararı ile, e-ticaret aracı hizmet sağlayıcılarının satıcılara yaptıkları ödemelerden %1 oranında gelir vergisi tevkifatı yapmaları hükme bağlandı. Dayanak: GVK Genel Tebliği (Seri No: 330), ilgili Cumhurbaşkanı Kararı.
12.11.2024 – VUK 573: e-Arşiv sınırı 3.000 TL, kâğıt fatura bitiş takvimi
VUK Genel Tebliği (Sıra No: 573) ile:
- 01.01.2025’ten itibaren vergiler dahil toplamı 3.000 TL’yi aşan satışlarda e-Arşiv fatura düzenleme zorunluluğu getirildi,
- 01.01.2026’dan itibaren kâğıt faturanın tamamen kaldırılacağı yönünde takvim oluşturuldu.
Dayanak: VUK 509’da değişiklik yapan VUK Genel Tebliği Sıra No: 573.
2025’te Ne Oldu?
2025 başı – Günlük hasılat tespiti fiilen başladı
01.01.2025 itibarıyla 7524 sayılı Kanun’la gelen günlük hasılat tespiti fiilen uygulanmaya başladı. Yoklamalar artık sadece “adres kontrolü” değil, aynı zamanda “ciro testi” anlamına geliyor. POS/ÖKC verileriyle yoklama günü hasılat ortalamasının alınması ve beyanla kıyaslanması, özellikle perakende ve serbest meslek mükellefleri için yeni bir denetim düzlemi oluşturdu. Dayanak: 7524 sayılı Kanun, ilgili GVK Tebliği.
2025 – E-ticarette %1 stopaj uygulaması
01.01.2025’ten itibaren pazaryerleri, satıcılara yaptıkları ödemelerden %1 oranında gelir vergisi tevkifatı yapmaya başladı. Böylece verginin, yıl sonunda beyanla değil, ödeme esnasında kaynağında kesilmesi süreci devreye girmiş oldu. Dayanak: GVK Genel Tebliği (Seri No: 330), ilgili Cumhurbaşkanı Kararı.
2025 – UTTS takvimi revize edildi, sistem yerleşti
TTB takma zorunluluğuna ilişkin süreler ve kapsam 2025 içinde kademeli olarak revize edildi. Bazı araç grupları kapsam dışına alındı, bazıları için süre uzatıldı; ancak genel hedef değişmedi:
Akaryakıt giderlerinin araç bazında, dijital olarak izlenmesi.
Dayanak: UTTS Uygulama Genel Tebliği ve değişiklikleri, 2025 tarihli duyurular.
01.09.2025 – Yeni “e-Beyan” sistemi KDV beyannamelerinde pilot olarak başladı
Gelir İdaresi, mevcut Elektronik Beyanname (BDP) altyapısını yenileyip Dijital Vergi Dairesi içine taşıyacak e-Beyan uygulamasını pilot olarak devreye aldı.
Eskişehir ve Kırşehir pilot il seçildi ve 2025/Ağustos dönemi KDV beyannamelerinden başlamak üzere KDV1, KDV2, KDV2B, KDV4 ve KDV9015 beyannameleri Dijital Vergi Dairesi üzerinden e-Beyan menüsünden verilmeye başlandı. Meslek mensupları açısından da muhasebe programları e-Beyan web servislerine entegre ise beyannameler programdan doğrudan gönderilebiliyor.
10/2025 – Pilot kapsamı genişledi
Pilot uygulama kısa sürede genişletildi. 2025/Ekim dönemi beyannamelerinden itibaren Konya ve Muğla da pilot iller arasına alındı ve bu illerde de KDV beyannameleri e-Beyan üzerinden verilmeye başlandı. Bu, beyanname tarafında da tek ekran/tek veri akışı hedefinin sahaya indiğini gösteriyor. KDV’den başlaması tesadüf değil; veri hacmi en yüksek, risk analizi en kolay alan burası. Pilot genişledikçe diğer beyan türlerinin de aynı hatta taşınması beklenir.
26.09.2025 ve 13.10.2025 – e-Envanter Defteri rehberi
e-Defter paketlerine envanter defteri de eklendi. 13.10.2025 tarihli duyuruyla, 01.01.2026’dan itibaren bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin envanter defterlerini elektronik ortamda tutmalarına imkân tanındı (şimdilik isteğe bağlı). Bu, 2026 ve sonrasında envanterin de e-defter hattına alınacağının güçlü bir işareti. Dayanak: e-Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)’de değişiklik yapan Tebliğler ve GİB duyuruları.
12.10.2025 – KURGAN: Yapay zekâ ile 578 milyar TL’lik riskli işlem tespiti
Vergi Denetim Kurulu’nun yapay zekâ destekli risk analiz sistemi KURGAN ile 2023–2024 dönemine ait toplam 578 milyar TL’lik işlem “riskli” olarak işaretlendi. Bakanlık, burada amacın “dürüst mükellefi korumak, sahte belge düzenleyici ve kullanıcısını erken tespit etmek” olduğunu vurguladı. Bu açıklama, denetimin klasik anlamda “geçmiş yıllar incelemesi” olmaktan çıkıp, neredeyse aynı dönem içinde çalışan bir erken uyarı sistemi haline geldiğini gösteriyor. Dayanak: KURGAN’a ilişkin Bakanlık açıklamaları ve rehber dokümanlar.
2025 sonu – Dijital TL ekosistemi için çağrılar
Dijital Türk Lirası Projesi Faz-2 çalışmaları sürerken, finansal kuruluşlar ve teknoloji şirketlerine yönelik ekosistem çağrıları yapıldı. Bu, önümüzdeki dönemde ödeme altyapısının ve muhtemel vergi tahsilat mekanizmalarının dijital parayla entegre edilebileceğinin sinyalini veriyor. Dayanak: Dijital Türk Lirası Projesi kapsamındaki duyurular.
Sırada Ne Var? (2026 ve sonrası için)
- 01.01.2026’dan itibaren kâğıt faturanın tamamen kaldırılması hedefleniyor.
- Envanter defterinin e-defter kapsamına alınmasıyla, stok ve envanter hareketlerinin de dijital denetim hattına girmesi bekleniyor.
- UTTS, tevsik, güvenli ödeme ve KURGAN gibi uygulamalarla para hareketlerinin ve riskli işlemlerin daha sıkı izlenmesi öngörülüyor.
- Dijital TL’nin yaygınlaşması halinde, vergilendirmenin de işlemin gerçekleştiği anda, otomatik ve izlenebilir hale gelme ihtimali güçleniyor.
- Banka ekstrelerinin uluslararası ERP programlarında olduğu gibi, tek bir onayla bankalardan muhasebe yazılımlarına aktarılmasına ilişkin çalışmalar hız kazandı.
Kaynakça
— 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
— 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
— 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
— VUK Genel Tebliğleri
— KDV Genel Uygulama Tebliği
— Gelir Vergisi Genel Tebliği
— Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi Mevzuatı
— Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik
— e-Defter Mevzuatı
— Dijital Türk Lirası Projesi
— KURGAN (Yapay Zekâ Destekli Risk Analizi)
— e-Beyan (Yeni Elektronik Beyanname) pilot uygulaması duyuruları
