Açık Bankacılık Hizmetlerinin Yeni Özelliklerine İlişkin Basın Duyurusu
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Açık Bankacılık hizmetlerinin yeni özelliklerini kullanıma açmıştır.
Bankalararası Kart Merkezi (BKM) tarafından geliştirilen ve taraflara standart Açık Bankacılık hizmetleri sunulmasını sağlayan Ödeme Hizmetleri Veri Paylaşım Servisleri’nin (ÖHVPS) 2.0.0 sürümü kullanıma sunularak yeni özellikler devreye alınmıştır.
Yeni sürümle birlikte hesap bilgisi hizmetlerinin kapsamı genişletilmiş; Kart Bilgi ve Hareketlerine ilişkin kapsamlı özellikler eklenmiştir. Kullanıcıların finansal işlemlerini daha kolay ve güvenli şekilde yönetebilmesine yönelik önemli iyileştirmeler yapılmış, eklenen İleri Tarihli Ödeme Emri Başlatma ve Düzenli Ödeme Emri Başlatma Hizmetleri ile planlı ve düzenli ödeme imkânları desteklenmiştir. Ayrıca hizmetlerin güvenliği ve işleyişi daha da güçlendirilirken, paydaşların entegrasyon süreçleri kolaylaştırılmıştır.
Açık Bankacılık hizmetleri, çeşitlenen fonksiyonları ve kullanım alanlarıyla ödemeler ekosisteminde birçok noktada katma değer oluşturacaktır. Yeni özelliklerle birlikte, bankalar ile ödeme ve elektronik para kuruluşlarının sunduğu finansal hizmetlerde esnekliğin artırılmasına ve müşteri deneyiminin geliştirilmesine katkı sağlayacak fırsatlar oluşturulması amaçlanmaktadır. İleri tarihli ve düzenli ödeme emirlerinin ÖHVPS üzerinden sağlanması ile son kullanıcı deneyimi güçlenirken, kart verilerinin hesap bilgilerine eklenmesi ile kullanıcılara daha bütüncül bir finansal görünüm sunulacaktır. Bu kapsamda, ÖHVPS katılımcıları için yeni iş ve ürün modellerinin geliştirilmesine de olanak sağlanması beklenmektedir.
TCMB ve BKM iş birliğiyle ve tüm paydaşların hızlı entegrasyonuyla hayata geçirilen Açık Bankacılık ekosistemi, 16,4 milyon kullanıcıya ve günlük ortalama 12,3 milyon işlem hacmine ulaşmıştır. Halen 53 katılımcısı bulunan Açık Bankacılık altyapısının yeni eklenen özelliklerle birlikte, ülkemizde ödeme sistemlerinin etkinliğini artıracağı ve finansal inovasyonun geliştirilmesine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Açık Bankacılık Hizmetleri:
Açık bankacılık, müşterinin onayıyla finansal verilerinin standart API’ler üzerinden yetkili üçüncü taraf hizmet sağlayıcılarla paylaşılmasını sağlayan yapıdır. Amaç; farklı finansal kurumlarda bulunan hesapların tek ekranda görüntülenebilmesi, ödeme başlatılabilmesi ve bunun güvenli, kontrollü ve düzenlemelere uygun biçimde yapılmasıdır. TCMB rehberi açık bankacılığı tam olarak bu çerçevede tanımlıyor; BKM de bunu ödemeler alanında iki temel hizmet etrafında açıklıyor.
Türkiye’de açık bankacılığın ödemeler alanındaki hukuki temeli 6493 sayılı Kanundur. Bu Kanun’un 12. maddesinde açık bankacılık kapsamında iki temel hizmet açıkça sayılır: ödeme emri başlatma hizmeti ve hesap bilgisi hizmeti. Yani bir kullanıcı, kendi talebiyle başka bir kurumdaki hesabından ödeme başlatabilir veya onayıyla farklı kurumlardaki hesap bilgilerini tek platformda toplu biçimde görebilir.
Basit anlatımla sistem şöyle çalışır: Banka veya ödeme kuruluşunda duran hesabınızın verisi, sizin rızanız olmadan paylaşılmaz. Siz bir uygulamaya izin verdiğinizde, yetkili sağlayıcı ilgili hesaba API üzerinden bağlanır; kimlik doğrulama ise hesabın bulunduğu kuruluşta yapılır. TCMB rehberi, bu modelde güçlü kimlik doğrulamanın esas olduğunu ve bağlantının uçtan uca güvenli kurulması gerektiğini söylüyor.
Pratikte size sağladığı başlıca faydalar şunlardır: Farklı bankalardaki hesapları tek uygulamada görmek, nakit akışını topluca takip etmek, muhasebe veya finans uygulamalarında otomasyon kurmak, banka hesabından doğrudan ödeme başlatmak ve fintech uygulamalarından daha kişiselleştirilmiş hizmet almak. BKM’ye göre açık bankacılık, daha hızlı işlem, daha düşük maliyet ve daha iyi kullanıcı deneyimi hedefiyle rekabeti ve yeniliği destekliyor.
Türkiye’de düzenleyici çerçeve özellikle 1 Aralık 2021 tarihli yönetmelik ve tebliğ ile somutlaştı; TCMB, 2023 yılında da bu düzenlemelerde değişiklik yapıldığını belirtiyor. Ayrıca TCMB’nin 1 Aralık 2022 tarihli duyurusuna göre bankalar, BKM tarafından geliştirilen Açık Bankacılık Geçidi (GEÇİT) altyapısı üzerinden hizmet vermeye başladı. Bu altyapı, taraflara ortak standart ve entegrasyon zemini sağlamak için oluşturuldu.
Avrupa tarafında açık bankacılığın en bilinen dayanaklarından biri PSD2’dir. Avrupa Komisyonu da PSD2’nin, ödeme hizmeti sağlayıcılarının uyması gereken kuralları ve güvenli iletişim standartlarını şekillendiren temel çerçeve olduğunu belirtir. Türkiye’deki model birebir aynı olmasa da mantık benzerdir: müşteri rızası, yetkili üçüncü taraf erişimi ve güvenli/standartlaştırılmış iletişim.
Kısacası, açık bankacılık “bankaya herkesin erişmesi” değil; müşterinin izniyle, lisanslı oyuncuların, kurallı ve güvenli biçimde veri veya ödeme erişimi sağlamasıdır. En kritik noktalar da şunlardır: hangi veriye izin verdiğiniz, iznin süresi, hizmeti sunan şirketin yetkili olup olmadığı ve işlemin güçlü kimlik doğrulama ile yapılıp yapılmadığı.
Açık bankacılık, sizin izninizle bir uygulamanın banka hesabınıza “bakabilmesi” veya hesabınızdan “ödeme başlatabilmesi” demektir. Türkiye’de bunun ödemeler alanındaki iki temel karşılığı vardır: hesap bilgisi hizmeti ve ödeme emri başlatma hizmeti. Bu çerçeve 6493 sayılı Kanun’da ve TCMB’nin ilgili rehberinde açıkça tanımlanmıştır.
1) Bireysel kullanıcı örneği: Tüm banka hesaplarını tek ekranda görmek
Diyelim ki sizin Ziraat, İş Bankası ve Enpara’da hesaplarınız var. Bir finans uygulamasına giriyorsunuz ve “hesaplarımı bağla” diyorsunuz. Uygulama sizden izin istiyor; ardından sizi ilgili bankanın doğrulama ekranına yönlendiriyor. Siz onay verince uygulama, bankadaki hesap bakiyesi ve hareket bilgilerini API üzerinden çekip tek panelde gösteriyor. İşte bu, hesap bilgisi hizmetidir. Yani uygulama para çekmez; sadece sizin verdiğiniz izin kapsamındaki bilgileri toplu gösterir.
2) Ödeme örneği: Kart yerine banka hesabından ödeme başlatmak
Bir e-ticaret sitesinde ödeme yapıyorsunuz. “Kartla öde” yerine “bankadan öde” seçeneğini seçiyorsunuz. Sistem sizi hesabınızın bulunduğu bankaya yönlendiriyor, bankada kimliğinizi doğruluyorsunuz, sonra ödeme talimatını onaylıyorsunuz. Böylece uygulama sizin adınıza parayı kendisi tutmadan, bankanız üzerinden ödeme emri başlatmış oluyor. Bu da ödeme emri başlatma hizmetidir.
3) İşletme örneği: Şirketin tüm banka hesaplarını tek panelde izlemek
Bir şirket düşünün; 5 farklı bankada hesapları var. Normalde finans personeli her bankaya ayrı ayrı girer. Açık bankacılıkta ise şirketin yetkili kişisi izin verir ve kullandığı finans paneli bu hesapların bakiyelerini ve hareketlerini tek yerde toplar. Böylece günlük nakit akışı, tahsilatlar, ödemeler ve banka karşılaştırmaları tek ekrandan yapılabilir. Bunun temelinde yine hesap bilgisi hizmeti vardır.
Sistem teknik olarak nasıl işler?
Bu modelde üç ana taraf vardır:
hesabın olduğu kuruluş, açık bankacılık hizmetini sunan yetkili kuruluş ve müşteri/kullanıcı. TCMB rehberinde bu yapı; hesap hizmeti sağlayıcısı, yetkili ödeme hizmeti sağlayıcısı ve kullanıcı ilişkisi üzerinden açıklanır. Kullanıcı izin verir, doğrulamayı hesabının bulunduğu tarafta yapar, veri ya da ödeme talebi güvenli API ile iletilir.
Güvenlik tarafı neden önemli?
Açık bankacılık “şifreni uygulamaya ver” modeli değildir. Doğru modelde kullanıcı, hesabının bulunduğu bankada veya ödeme kuruluşunda kimliğini doğrular; erişim kontrollü ve teknik standartlara uygun şekilde yapılır. TCMB rehberi özellikle güçlü kimlik doğrulama ve teknik yükümlülükleri vurgular.
Türkiye’de altyapı nasıl kurulmuş?
Türkiye’de ödemeler alanındaki açık bankacılık çerçevesi 1 Aralık 2021 tarihli düzenlemelerle netleştirildi. BKM, açık bankacılık kapsamında ÖHVPS yapısını ve GEÇİT altyapısını sunuyor. TCMB’nin 2024 faaliyet raporuna göre, bazı sağlayıcılar için uyum tarihleri 31 Mart 2025’e; müşterilerine doğrudan çevrim içi erişim imkânı sağlamayan bazı diğer ödeme hizmeti sağlayıcıları için ise 31 Aralık 2025’e kadar belirlenmişti.
Özetle
Açık bankacılıkta iki ana iş vardır:
“Hesabı göster” ve “hesaptan ödeme başlat.”
Yani:
- Çoklu banka hesabını tek yerde görmek istiyorsanız → hesap bilgisi hizmeti
- Kart kullanmadan banka hesabından ödeme yapmak istiyorsanız → ödeme emri başlatma hizmeti
Kaynak: TCMB
