Talha APAK
Yeminli Mali Müşavir
E. Öğretim Görevlisi
Alomaliye.com Yayın Kurulu Başkanı
[email protected]
Maliye tarafından son günlerde yaklaşık 16 bin 500 kişiye gönderilen mektuplarda; bilgi, belge, bulgu ve verilerden hareketle yapılan analizler neticesinde tespit edilen konular kapsamında, vergi ziyaına neden olma ihtimalleri bulunan mükellefler hakkında yetkili merciler tarafından yapılmış ön tespitlerle ilgili olarak aynı merciler tarafından mükelleflerden açıklama talep edilmekte.
Vergi denetiminde yeni format olarak adlandırılan, “gelirler yerine giderlerden yola çıkarak” izaha davet uygulaması ile belirlenen konular kapsamında İdare tarafından yapılan tespitlere ilişkin olarak öncelikle mükelleflerden açıklama talep edilerek mükelleflerin olayların gerçek mahiyetinin tespitinde katkıda bulunması, vergiye gönüllü uyumun artırılması ve İdare ile mükellefler arasındaki uyuşmazlıkların azaltılması amaçlanmakta.
Vergi idaresi, gelişen teknolojiyle beraber yeni inceleme uygulamasına yönelmiş bulunuyor. Başta şirket ortakları olmak üzere kişilere gönderilen mektuplarda; banka hesaplarında yer alan hareketler, kredi kartlarıyla yapılan yüksek harcamalar, lüks tüketim alışkanlıkları değerlendirilerek, gelir/harcama etki analizi yapılmakta.
Bu analizlerde, harcamalara ilişkin gelirler sorgulanmakta. Özellikle; kişilerin maaş ve huzur hakkı gelirleri, hisse ve gayrimenkul satışı, kira gelirleri , şirketlerinden aldıkları kar payları gibi işlemler sorgulanmakta.
Vergiye gönüllü uyumun artırılması, vergiye uyum maliyetinin azaltılması ve kayıt dışı ekonomi ile etkin bir şekilde mücadele edilmesi amaçlarıyla, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 370’inci maddesinde “İzaha davet” uygulaması düzenlenmiştir. Ayrıca, izaha davet uygulaması hakkında yayımlanan 519 Sıra No.lu VUK Genel Tebliğinde yer alan açıklamalar çerçevesinde uygulama yapılmakta.
Ön tespit yapılır
Vergi kanunlarının verdiği yetki kapsamında vergi incelemesi yapmaya ve/veya mükelleflerle ilgili bilgi toplamaya yetkili olan kişiler tarafından doğrudan veya dolaylı olarak elde edilen bilgi, bulgu veya verilerin Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonuna iletilmesi sonucunda, yetkili komisyon tarafından verginin ziyaa uğramış olabileceği yönünde tespit yapılır.
İzaha davet tarihine kadar ön tespit konusu ile ilgili olarak;
– İhbarda bulunulmamış,
– Vergi incelemesine başlanılmamış,
– Takdir komisyonuna sevk işlemi yapılmamış, olması gerekir.
Haklarında ön tespit konusuyla ilgili ihbar bulunan mükelleflere izaha davet yazısı ya da sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge (SMİYB) kullanılmasına ilişkin ön tespit yazısı (SMİYB ön tespit yazısı) tebliğ edilmeyecek, ön tespit konusu ile ilgisi bulunmayan ihbarlar ise izaha davete veya SMİYB ön tespit yazısının tebliğ edilmesine engel teşkil etmeyecek.
Mükelleflere faydası var
İzaha davet uygulaması; İdarenin bilgisi dahilinde olması nedeniyle pişmanlık yolunun kapandığı durumlar için getirilen mükellef lehine bir düzenlemedir. Bu uygulama ön tespit konusuyla ilgili olarak;
Yapılan değerlendirmeler sonucunda vergi ziyaına sebebiyet vermediği anlaşılan mükelleflerin konuyla ilgili vergi incelemesine veya takdire sevk edilmesini önlemekte,
Vergi ziyaına sebebiyet verildiği durumlarda ise belirli şartlar dahilinde indirimli ceza uygulanmak suretiyle mükellefleri daha ağır müeyyidelerden korumakta.
İzahat ve sonrası yapılacak işlemler
İzaha davet uygulamasında 30 günlük izahta bulunma ve beyanname verme ve ödeme süreleri çok önemli olup, kendilerine izaha davet yazısı tebliğ edilen mükelleflerin indirimli ceza uygulamasından yararlanabilmeleri için bu süreleri geçirmeden izahta bulunma, beyanname verme ve ödeme yapmaları gerekmekte.
Mükellefler tarafından vergi ziyaına sebebiyet verilmediğine dair yapılan izahın;
Komisyonca kabul edilmesi yani vergi ziyaı olmadığının değerlendirilmesi durumunda, bu durum mükellefe bildirilir.
Komisyonca yeterli bulunmaması halinde ise alınan karar mükellefe bildirilerek ön tespit tutanağındaki tutarın beyan edilerek ödenmesi gerektiği belirtilir. Bu bildirim üzerine mükellefin, kararın tebliğ tarihten itibaren 30 gün içerisinde hiç verilmemiş olan beyannamesini vermesi veya eksik ya da hatalı beyanını düzeltmesi gerekmekte.
İzahı kabul edilmeyen mükellefler tarafından ön tespitte belirtilen hususlara ilişkin olarak izaha davet kapsamında beyanname verilmesi ve beyan üzerine tahakkuk edecek vergilerin de ödemenin geciktiği her ay ve kesri için, 6183 sayılı Kanunun 51’inci maddesinde belirtilen nispette uygulanacak gecikme zammı oranındaki izah zammıyla aynı sürede ödenmesi şartıyla vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde 20 oranında kesilir.
Vergi Usul Kanunu’nun 370’inci maddesi kapsamında indirimli ceza uygulanması için gereken şartlardan herhangi birini taşımadığı anlaşılan mükelleflerin, vergi incelemesine başlanılmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden beyannamelerini vermeleri durumunda, ziyaa uğratılan vergi üzerinden Vergi Usul Kanununun 344’üncü maddesi gereği yüzde 50 oranında vergi ziyaı cezası kesilir.
Yapılan izahın; ziyaa uğramış olabilecek vergi tutarını doğrular nitelikte olması veya yeterli bulunmaması ve mükellef tarafından da ön tespit konusuyla ilgili olarak beyanname verilmemiş olması halinde vergi incelemesine veya takdir komisyonuna sevk işlemleri yapılır.
Bazı suçlar kapsam dışında olup direkt inceleme nedenidir
Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesinde yer alan kaçakçılık fiilleriyle verginin ziyaa uğratılmış olabileceği hallerde haklarında ön tespit yapılanlar izaha davet edilmezler. Ancak sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine dair yapılan ön tespitlerde, kullanılan sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge tutarı, 2025 takvim yılında 700.000 TL’yi geçmeyen veya bu tutarı geçse dahi ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının %5’ ini aşmayan mükelleflere SMİYB ön tespit yazısı tebliğ edilir.
Mükelleflerce, haklarında yapılan tespite ilişkin yazının tebliğ edildiği tarihten itibaren otuz gün içerisinde; hiç verilmemiş olan vergi beyannamelerinin verilmesi, eksik veya yanlış yapılan vergi beyanının tamamlanması veya düzeltilmesi ve ödeme süresi geçmiş bulunan vergilerin, ödemenin geciktiği her ay ve kesri için, 6183 sayılı Kanunun 51’inci maddesinde belirtilen nispette uygulanacak gecikme zammı oranında bir zamla aynı sürede ödenmesi şartıyla vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde 20 oranında kesilir.
Bu durum vergi incelemesi yapılmasına ve gerekirse tarhiyatın ikmaline engel teşkil etmez. Mükelleflere SMİYB ön tespit yazısının tebliğ edilip edilmeyeceğinin belirlenmesinde sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı olarak kullanılmış olabilecek belgeler, her bir ön tespit itibarıyla, daha önce o yıl için yapılan ön tespitlerdeki tutarlar da dikkate alınarak 2025 takvim yılında 700.000 TL’yi veya bu tutarı geçse dahi ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının yüzde 5’inin aşılıp aşılmadığı bakımından değerlendirilir. Söz konusu tutar, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle uygulanır.
Riskli para hareketleri veya harcamalar sorgulanmakta
İdare, önce kişilerin banka hareketlerini alarak analizler yapmakta. Bu analizlerde; banka hesabına yatan veya çekilen paraların kaynağı ve harcamalara ilişkin gelirler sorgulanmaktadır. Özellikle; kişilerin maaş ve huzur hakkı, hisse ve gayrimenkul satışı, şirketlerinden aldıkları kar dağıtımı gibi işlemler sorgulanmaktadır. Temel amaç kayıt dışıyla mücadele, ancak bunu yaparken uygulamanın yatırım ortamını olumsuz etkilemeyecek şekilde yürütülmesi, eşitlik ilkesi, özel hayata müdahale ve hukuki dayanakların sağlanması önemlidir. Kayıt dışıyla mücadele önemli ancak sadece kayıt altındakilerin üzerine giderken, hiç kayda girmeyenleri gözden kaçırmamak gerekir.
İktibas Dünya Gazetesi
