T.C.
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
İstanbul Defterdarlığı
Gelir Kanunları Usul Grup Müdürlüğü
Sayı: E-11395140-105[174-2025-VUK2-2647]-194333
Tarih: 10.02.2026
Konu: Serbest Bölgede Faaliyet İzni Dolan Mükellefin Özel Hesap Döneminin Sona Ermesi Üzerine Defter Kayıtlarının Durumu
ÖZET:
Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen özelgede, serbest bölgede faaliyet izni sona eren ve defterlerini yabancı para birimiyle tutan e-Defter mükellefinin, Türk para birimiyle kayıt tutmaya başlayacağı tarih açıklandı.
Gelir İdaresi Başkanlığı İstanbul Defterdarlığı tarafından verilen özelgede, serbest bölgede faaliyet gösterirken faaliyet ruhsatı sona eren ve yasal defterlerini Euro cinsinden tutan bir mükellefin, hangi tarihten itibaren Türk Lirası ile defter kaydı yapması gerektiği değerlendirildi.
Özelge talebinde bulunan mükellefin, 1 Ekim – 30 Eylül özel hesap dönemine tabi olduğu, 348 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği kapsamında serbest bölgede faaliyet gösterdiği dönemde yasal defterlerini Euro para birimiyle tuttuğu ve e-Defter mükellefi olduğu belirtildi.
Şirketin serbest bölge faaliyet ruhsatının süresinin sona ermesi nedeniyle faaliyetlerini 28 Mayıs 2025 tarihinden itibaren yurt içinde sürdürdüğü ifade edildi. Bu kapsamda, serbest bölgede faaliyet gösterme şartlarının kaybedilmesi üzerine defter kayıtlarının hangi tarihten itibaren Türk para birimiyle tutulacağı konusunda idarenin görüşü talep edildi.
Defterler Hesap Dönemi İtibarıyla Tutulur
Özelgede, Vergi Usul Kanunu’nun 174’üncü maddesinde defterlerin hesap dönemi itibarıyla tutulduğu, kayıtların her hesap dönemi sonunda kapatılarak ertesi dönem başında yeniden açıldığı hatırlatıldı.
Ayrıca Vergi Usul Kanunu’nun 215’inci maddesi kapsamında, kayıt ve belgelerde kural olarak Türk para biriminin kullanılması gerektiği belirtildi. Bununla birlikte, ilgili şartları taşıyan mükelleflerin veya özel düzenlemeler kapsamında izin verilenlerin defter kayıtlarını yabancı para birimiyle tutabilmelerinin mümkün olduğu ifade edildi.
Serbest Bölgelerde Yabancı Para İle Defter Tutma İmkânı
348 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği uyarınca, serbest bölgede faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişilerden isteyenlerin, belirli şartlar dâhilinde defter kayıtlarını Türk para birimi dışında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca kuru günlük olarak belirlenen yabancı para birimiyle tutabileceği açıklandı.
Bu kapsamda, serbest bölgede faaliyet gösteren mükelleflerin Türk Lirası veya yabancı para birimiyle yapılan işlemlerini, işlemin gerçekleştiği günün TCMB döviz alış kuru üzerinden kayıt yapılan para birimine çevirmeleri gerektiği belirtildi.
Özelgede ayrıca, e-Defter uygulaması bakımından da Vergi Usul Kanunu ve diğer vergi kanunlarında defter, kayıt ve belgelere ilişkin hükümlerin elektronik defter, kayıt ve belgeler için geçerli olduğu vurgulandı.
Türk Lirası İle Kayıt Tutma 1 Ekim 2025’te Başlayacak
İdare, defterlerin hesap dönemi itibarıyla tutulması nedeniyle, hesap dönemi bitmeden kullanılan para biriminin değiştirilmesinin mümkün olmadığını belirtti.
Bu nedenle, serbest bölgedeki faaliyetin sona erdiği ve 348 Sıra No.lu Tebliğde öngörülen şartların kaybedildiği hesap dönemini izleyen hesap döneminden itibaren kayıtların Türk para birimine göre tutulması gerektiği açıklandı.
Buna göre, özel hesap dönemi 1 Ekim – 30 Eylül olan mükellefin, serbest bölgedeki faaliyetinin sona erdiği özel hesap dönemini izleyen yeni hesap döneminin başlangıcı olan 1 Ekim 2025 tarihinden itibaren, bu tarih dâhil, defter kayıtlarını Türk para birimiyle tutması gerektiği belirtildi.
Özetle;
Serbest bölgede faaliyet gösterdiği dönemde e-Defter kayıtlarını Euro cinsinden tutan mükellef, faaliyet ruhsatının sona ermesiyle serbest bölge şartlarını kaybetmiştir. Ancak defterler hesap dönemi itibarıyla tutulduğundan, hesap dönemi içinde kayıt para biriminin değiştirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle mükellefin Türk Lirası ile defter tutma yükümlülüğü, serbest bölge faaliyetinin sona erdiği özel hesap dönemini izleyen hesap döneminin başında başlamaktadır.
Bu kapsamda, ilgili mükellef için Türk Lirası ile defter tutma başlangıç tarihi 1 Ekim 2025 olarak belirlenmiştir.
İlgi: …
İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden;
– 1/10/202(..)-30/9/202(..) tarihleri arası özel hesap dönemine tabi olduğunuzu,
– 348 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği uyarınca serbest bölgede faaliyet gösteren şirketlerin yasal defterlerini yabancı para birimi cinsinden tutmalarına izin verildiğinden bu kapsamda yasal defterlerinizi Euro(AVRO) para birimi cinsinden tuttuğunuzu ve e-defter mükellefi olduğunuzu,
– Dış Ticaret Müsteşarlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü tarafından verilen faaliyet ruhsatı ile 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu hükümlerine göre faaliyet göstermekte iken ruhsatınızın süresinin sona ermesi nedeniyle şirketinizin faaliyetlerini 28/5/2025 tarihinden itibaren yurt içinde gerçekleştirdiğini
belirterek, serbest bölgedeki faaliyetinizin sona ermesi ile birlikte anılan Tebliğde belirtilen şartları kaybettiğinizden dolayı yasal defter kayıtlarınızı hangi tarihten itibaren Türk para birimi cinsinden yapmanız gerektiği hususunda Defterdarlığımız görüşünü talep ettiğiniz anlaşılmaktadır.
213 sayılı Vergi Usul Kanununun;
– “Hesap Dönemi” başlıklı 174 üncü maddesinde, “Defterler hesap dönemi itibariyle tutulur. Kayıtlar her hesap dönemi sonunda kapatılır ve ertesi dönem başında yeniden açılır.
Hesap dönemi normal olarak takvim yılıdır.
Şu kadar ki, takvim yılı dönemi faaliyet ve muamelelerinin mahiyetine uygun bulunmıyanlar için, bunların müracaatı üzerine Maliye Bakanlığı 12 şer aylık özel hesap dönemleri belli edebilir.
Yeniden işe başlama veya işi bırakma hallerinde, hesap dönemi içinde bir yıldan eksik olan faaliyet süresi, hesap dönemi sayılır.
Bu maddeye göre özel hesap dönemi tayin edilenlerin ticari ve zirai kazançları, hesap dönemlerinin kapandığı takvim yılının kazancı sayılır.”,
– “Türkçe Tutma ve Türk Parası Kullanma Zorunluluğu” başlıklı 215 inci maddesinde, “1.Bu Kanuna göre tutulacak defter ve kayıtların Türkçe tutulması zorunludur. Ancak, Türkçe kayıtlar bulunmak kaydıyla defterlerde başka dilden kayıt da yapılabilir. Bu kayıtlar vergi matrahını değiştirmeyecek şekilde tasdik ettirilecek diğer defterlere de yapılabilir.
2.a) Kayıt ve belgelerde Türk para birimi kullanılır. Belgeler, Türk parası karşılığı gösterilmek şartıyla, yabancı para birimine göre de düzenlenebilir. Şu kadar ki yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen belgelerde Türk parası karşılığı gösterilme şartı aranmaz.
b) İlgili dönem defter tasdik tarihi itibarıyla ödenmiş sermayesi (yurt dışında kurulan şirketlerin Türkiye’ye ayrılan ödenmiş sermayesi) en az 100 milyon ABD Doları ya da muadili yabancı para karşılığı Türk Lirası ve sermayesinin en az % 40’ı ikametgâhı, kanunî ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayan kişilere ait olan işletmelere, kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle tutmalarına Bakanlar Kurulunca izin verilebilir. Bakanlar Kurulu, bu had ve nispeti sektörler itibarıyla ayrı ayrı yarısına kadar indirmeye veya iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu şartların ihlâl edildiği hesap dönemini izleyen hesap döneminden itibaren Türk para birimine göre kayıt tutma zorunluluğu başlar.
ba) Türk para birimiyle yapılan işlemler, işlemin gerçekleştiği günün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuruyla ilgili para birimine çevrilir. İktisadî kıymetlerin değerleri ile vergi matrahı kayıt yapılan para birimine göre tespit edilir, beyannamenin verilmesi gereken ayın ilk gününün kuruyla Türk parasına çevrilerek beyan edilir. Vergi ödeme, mahsup ve iade işlemlerinde de Türk Lirası tutarlar kullanılır.
bb) Bu Mükellefler, diğer para birimleriyle kayıt tuttukları sürece mükerrer 298 inci maddenin (A) fıkrası uyarınca enflasyon düzeltmesi yapamazlar. Türk para birimiyle kayıt yapmaya başlamaları halinde ise üç yıl süreyle anılan madde hükmünden yararlanamazlar.”
hükümlerine yer verilmiştir.
Bunun yanı sıra, 348 Sıra No.lu Vergi Usul Genel Tebliğinin “4. Serbest Bölgelerde Defter Tutma” başlıklı bölümünde, “5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 8 inci maddesi ile değişik 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun 6 ncı maddesinde, kullanıcıların tutmak zorunda oldukları defterler ile düzenleyecekleri belgelere ilişkin olarak, Vergi Usul Kanununun hükümlerine bağımlı olmaksızın düzenleme yapmaya Maliye Bakanlığının yetkili olduğu hüküm altına alınmış olup, söz konusu yetkiye istinaden yapılan düzenlemeler 85 Seri Numaralı Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ve 345 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile kamuoyuna duyurulmuştur.
Bu düzenlemelere ilaveten, 3218 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak, tam mükellefiyete tabi gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin (adi ortaklıklar, kollektif ve adi komandit şirketler dahil) serbest bölgede faaliyette bulunan şubeleri ile serbest bölgede faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişilerin serbest bölge dışında ancak Türkiye sınırları içerisinde faaliyette bulunan şubeleri hariç olmak üzere, serbest bölgede faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişilerden isteyenlerin, defter kayıtlarını Türk para birimi dışında (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca, kuru günlük olarak belirlenen) herhangi bir yabancı para birimi ile de yapabilmeleri Bakanlığımızca uygun bulunmuştur.
Buna göre serbest bölgede faaliyet gösteren söz konusu mükellefler, Türk para birimiyle veya başka bir yabancı para birimiyle yapılan işlemlerini, işlemin gerçekleştiği günün Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuruyla ilgili para birimine çevirecekler, iktisadi işletmeye dahil kıymetlerin değerleri ile vergi matrahlarını kayıt yapılan para birimine göre tespit edecekler, ancak beyannamelerini (verilmesi gereken ayın ilk gününün kuruyla) Türk parasına çevirerek vereceklerdir.
Defter kayıtlarına esas alınan yabancı para biriminden ilk kayıt yapılan hesap dönemi dahil beşinci hesap döneminin sonuna kadar dönülemeyecektir.
Verginin ödenmesi, mahsubu ve iadesi işlemlerinde de Türk para birimi esas alınacaktır.
Serbest bölgede faaliyette bulunan mükelleflerin, istemeleri halinde defterlerini Türk para birimine göre tutabilecekleri ise tabiidir.” düzenlemesi yer almaktadır.
Diğer taraftan, mezkûr Kanunun mükerrer 242 nci maddesinin (2) numaralı fıkrası ile Hazine ve Maliye Bakanlığı; elektronik defter, kayıt ve belgelerin oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi, muhafazası ve ibrazı ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması ve düzenlenmesi uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye, elektronik ortamda tutulmasına ve düzenlenmesine izin verilen defter ve belgelerde yer alması gereken bilgileri internet de dahil olmak üzere her türlü elektronik bilgi iletişim araç ve ortamında Hazine ve Maliye Bakanlığına veya Hazine ve Maliye Bakanlığının gözetim ve denetimine tabi olup, kuruluşu, faaliyetleri, çalışma ve denetim esasları Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenecek olan özel hukuk tüzel kişiliğini haiz bir şirkete aktarma zorunluluğu getirmeye, bilgi aktarımında uyulacak format ve standartlar ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları tespit etmeye, bu Kanun kapsamına giren işlemlerde elektronik imza kullanım usul ve esaslarını düzenlemeye ve denetlemeye yetkili kılınmıştır.
Söz konusu fıkrada, Vergi Usul Kanunu ve diğer vergi kanunlarında defter, kayıt ve belgelere ilişkin olarak yer alan hükümlerin elektronik defter, kayıt ve belgeler için de geçerli olduğu; Hazine ve Maliye Bakanlığının, elektronik defter, belge ve kayıtlar için diğer defter, belge ve kayıtlara ilişkin usul ve esaslardan farklı usul ve esaslar belirlemeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.
Ayrıca, mezkûr Kanunun mükerrer 257 nci maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde, Hazine ve Maliye Bakanlığının, tutulması ve düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film, mikro fiş veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması veya bu kayıt ortamlarında saklanması hususunda izin vermeye veya zorunluluk getirmeye, bu şekilde tutulacak defter ve kayıtların kopyalarının Hazine ve Maliye Bakanlığında veya muhafaza etmekle görevlendireceği kurumlarda saklanması zorunluluğu getirmeye, bu konuda uygulama usul ve esaslarını belirlemeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.
Bunun yanı sıra, 13/12/2011 tarihli ve 28141 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 Sıra No.lu Elektronik Defter Genel Tebliği ile Vergi Usul Kanunu kapsamında tutulması zorunlu olan defterlerden www.edefter.gov.tr internet adresinde format ve standardı yayımlanan defterlerin elektronik ortamda oluşturulmasına ilişkin usul ve esaslar belirlenerek elektronik defter kullanımına izin verilmiştir.
Bu bağlamda, Vergi Usul Kanunu ve diğer vergi kanunlarında defter, kayıt ve belgelere ilişkin olarak yer alan hükümler elektronik defter, kayıt ve belgeler için de geçerli bulunmaktadır.
Buna göre, tam mükellefiyete tabi gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin (adi ortaklıklar, kollektif ve adi komandit şirketler dahil) serbest bölgede faaliyette bulunan şubeleri ile serbest bölgede faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişilerin serbest bölge dışında ancak Türkiye sınırları içerisinde faaliyette bulunan şubeleri hariç olmak üzere, serbest bölgede faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişilerden isteyenlerin, defter (e-defter dahil) kayıtlarını Türk para birimi dışında (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca, kuru günlük olarak belirlenen) herhangi bir yabancı para birimi ile yapabilmeleri mümkün bulunmaktadır.
Yukarıdaki hüküm ve açıklamalara göre, 348 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinin (4) numaralı bölümü kapsamında e-defter kayıtlarınızı Türk para birimi dışında yabancı para birimi ile tuttuğunuz anlaşılmış olup, defterler hesap dönemi itibarıyla tutulduğundan ve hesap dönemi bitmeden kullanılan para biriminin değiştirilmesi mümkün olmadığından, serbest bölgedeki faaliyetinizin sona erdiği, diğer bir ifade ile mezkûr Tebliğde öngörülen şartların son bulduğu hesap dönemini izleyen hesap döneminden itibaren kayıtlarınızın Türk para birimine göre tutulması gerekmektedir.
Bu minvâlde, serbest bölgedeki faaliyetinizin sona erdiği özel hesap dönemini izleyen hesap döneminin başlangıç tarihi olan 1/10/2025 tarihinden itibaren (bu tarih dâhil) kayıtlarınızı Türk para birimine göre tutmanız icap etmektedir.
Bilgi edinilmesini rica ederim.
FAQ – Sık Sorulan Sorular
Serbest Bölgede Faaliyeti Sona Eren Mükellef Hemen Türk Lirası İle Defter Tutmaya Başlar Mı? Hayır. Özelgeye göre defterler hesap dönemi itibarıyla tutulduğundan, hesap dönemi bitmeden kullanılan para biriminin değiştirilmesi mümkün değildir.
Yabancı Para İle Tutulan Defterler Hangi Tarihten İtibaren Türk Lirası İle Tutulmalıdır? Serbest bölge faaliyetinin sona erdiği hesap dönemini izleyen hesap döneminin başından itibaren defter kayıtları Türk Lirası ile tutulmalıdır.
Özelgeye Konu Olayda Türk Lirası İle Defter Tutma Tarihi Nedir? Özelgeye konu olayda özel hesap dönemi 1 Ekim – 30 Eylül olduğundan, Türk Lirası ile defter tutma başlangıç tarihi 1 Ekim 2025 olarak belirlenmiştir.
e-Defter Kayıtlarında Da Aynı Kurallar Geçerli Midir? Evet. Özelgede, Vergi Usul Kanunu ve diğer vergi kanunlarında defter, kayıt ve belgelere ilişkin hükümlerin elektronik defter, kayıt ve belgeler için de geçerli olduğu belirtilmiştir.
Serbest Bölgede Yabancı Para İle Defter Tutulabilir Mi? 348 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği kapsamında, serbest bölgede faaliyet gösteren belirli mükelleflerin defter kayıtlarını Türk para birimi dışında TCMB tarafından kuru günlük olarak belirlenen yabancı para birimiyle tutabilmeleri mümkündür.
Faaliyet Ruhsatı Sona Eren Mükellef İçin Belirleyici Tarih Nedir? Belirleyici tarih, serbest bölge faaliyetinin sona erdiği hesap dönemini izleyen yeni hesap döneminin başlangıç tarihidir. Özelgeye konu olayda bu tarih 1 Ekim 2025tir.
