18 Yaş Altına Sigorta Yapılabilir mi?

18 Yaş Altına Sigorta Yapılabilir mi?

18 yaşını doldurmamış kişilere SGK sigortası yapılabilir; mevzuatta sigortalı olmak için bir yaş sınırı bulunmuyor. Ancak çalıştırma için İş Kanunu’nun yaş sınırları geçerli ve 18 yaş altı çalışmalar, emeklilikte sigortalılık süresi yerine prim gün sayısına ekleniyor.

Özet

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu‘nda “sigortalı” tanımında herhangi bir yaş ifadesine yer verilmediğinden, 18 yaşından küçük olmak sigortalı olmaya engel değildir. Buna karşılık kişinin çalıştırılabilmesi 4857 sayılı İş Kanunu’nun 71. maddesindeki yaş sınırlarına bağlıdır: 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması kural olarak yasaktır; 14 yaşını bitirmiş ve zorunlu ilköğretimini tamamlamış çocuklar yalnızca hafif işlerde çalışabilir. 18 yaşından küçük bir kişi çalıştırıldığında, işverenin işe giriş bildirgesini SGK’ya çalışmadan önceki gün vermesi zorunludur; aksi halde idari para cezası uygulanır. Emeklilik açısından ise 18 yaş öncesi çalışmalar, sigortalılık süresinin başlangıcı sayılmamakla birlikte prim ödeme gün sayısına eklenir. Bu çerçevede 18 yaş altına sigorta hem mümkün hem de hukuken zorunludur; mevcut mevzuat (5510 sayılı Kanun) bu durumu değiştirmemektedir.

Giriş

“18 yaşından küçük birine sigorta yapılabilir mi?” sorusu uygulamada en çok karıştırılan konulardan biridir. Yaygın bir kanaat, 18 yaşından küçükler adına SGK bildirimi yapılamayacağı yönündedir; ancak bu kanaat hatalıdır ve gerçekten çalışan kişiler açısından hak kaybına yol açmaktadır. Konunun doğru anlaşılması için iki ayrı düzenlemeyi birbirinden ayırmak gerekir bunlar:

1.  Sigortalı olma (SGK bildirimi)

2. Çalıştırılabilme yaşı (İş Kanunu).

1. Sigortalı Olmada Yaş Sınırı Yoktur

5510 sayılı Kanun’un 3. maddesinin 6. fıkrasında sigortalı; “kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişi” olarak tanımlanmıştır. Bu metinde yaş ifadesi yer almadığından, kişilerin 18 yaşından küçük olması sigortalı olmasına engel teşkil etmemektedir. Dolayısıyla 18 yaşından küçük bir kişi de fiilen çalışıyorsa adına SGK bildirimi yapılır ve sigortalı sayılır.

2. Çalıştırma Yaşı: İş Kanunu 71. Madde

Sigortalılıkta yaş engeli olmasa da, kişinin çalıştırılabilmesi için 4857 sayılı İş Kanunu‘nun yaş sınırlarına uyulması gerekir. On beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, on dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış olan çocuklar; bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. On dört yaşını doldurmamış çocuklar ise eğitimlerine engel olmayacak sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı izin almak şartıyla çalıştırılabilirler.

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik bu yaş gruplarını netleştirir: çocuk işçi 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişiyi ifade eder; 15-18 yaş arası ise genç işçi olarak tanımlanır. Yönetmelik, 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler ile 15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışabileceği işleri ve 14 yaşını bitirmiş çocukların çalıştırılabileceği hafif işleri kapsar.

Çalışma Süresi ve Sağlık Şartları

18 yaş altı çalışanlar için süre sınırlamaları da öngörülmüştür. Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatleri dışında olmak üzere en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir. Zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış ve örgün eğitime devam etmeyen çocukların çalışma saatleri ise günde yedi ve haftada otuz beş saatten fazla olamaz. Ayrıca 14-18 yaş arası işçilerin işe alınmadan önce işin niteliğine uygun olarak çalışabileceğine dair sağlık raporu alınması ve 18 yaşını dolduruncaya kadar altı ayda bir kontrol edilmesi gerekmektedir.

SGK İşe Giriş Bildirimi Zorunludur

18 yaşından küçük bir kişinin çalıştırılması hâlinde SGK bildirimi ihmal edilemez. 17 yaşındaki lise öğrencisi bir kişinin yaz aylarında 2 aylık süreyle dahi çalışması hâlinde, adına sigortalı işe giriş bildirgesinin kişi çalışmaya başlamadan önceki gün SGK’ya verilmesi gerekir; aksi hâlde işveren 5510 sayılı Kanun’un 102. maddesinin a/2 bendi kapsamında idari yaptırımla karşılaşır. İşverenin, bu kişilerin sigortalı olamayacağı yönünde savunma yapması fayda sağlamaz.

Anne veya Babanın İşyerinde Çalışma

Özel bir durum, çocuğun ebeveynine ait işyerinde çalışmasıdır. 5510 sayılı Kanun’da bu konuda doğrudan bir düzenleme bulunmadığından, mesele SGK’nın 2013/11 sayılı Genelgesi‘nde düzenlenmiştir. Genelgeye göre, anne veya babasına ait işyerinde 18 yaşını doldurmadan önce iş sözleşmesiyle çalışan çocukların sigortalı sayılabilmesi için iş sözleşmelerinin vasinin katılımıyla yazılı yapılması ve sözleşmenin hâkim tarafından onaylanması gerekir; bu şartları taşıyan sözleşme yoksa çocuğun çalışması sigortalı çalışma olarak kabul edilmemektedir. Bu düzenlemenin kaynağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun 345. maddesidir.

Emekliliğe Etkisi: Sigortalılık Süresi mi, Prim Günü mü?

18 yaş altı sigortalılığın emeklilikteki sonucu, en sık yanlış bilinen noktadır. 5510 sayılı Kanun’un 38. maddesine göre, 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir; bu tarihten önceki süreler için ödenen primler ise prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir. Başka bir deyişle 18 yaş öncesi günler “boşa gitmez“, prim gün sayısına eklenir; ancak sigortalılık süresinin (kadında 20, erkekte 25 yıl) başlangıcı 18 yaşın doldurulduğu tarih sayılır.

Bu kuralın bir istisnası vardır: Mülga 506 sayılı Kanun’a göre 1/4/1981 tarihinden önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tescil edilmiş olanlar hakkında, sigortalılık süresinin 18 yaşın doldurulduğu tarihten başlayacağına ilişkin hüküm uygulanmaz; bu kişilerde yaşa bakılmaksızın ilk tescil tarihi sigortalılık süresinin başlangıcı sayılır. Ayrıca emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) bakımından 8 Eylül 1999 tarihinden önce 18 yaş altında sigortalı olunması, kişinin EYT kapsamında sayılmasını etkilememektedir.

Mevzuatın Güncel Durumu (2026)

5510 sayılı Kanun yürürlükte olup metni güncel değişikliklerle uygulanmaktadır. Kanun’un son değişiklik tarihi 7578 sayılı Kanun‘la değişik 1 Mayıs 2026 olarak görünmekte olup, bu sürümün yürürlük tarihi de 1/5/2026’dır. Yapılan güncel değişiklikler 18 yaş altı sigortalılığa ilişkin temel kuralı (sigortalı olmada yaş sınırı bulunmaması ve 38. maddedeki sigortalılık süresi-prim günü ayrımı) değiştirmemiştir. İş Kanunu’nun 71. maddesindeki yaş sınırları da yürürlüktedir.

Sonuç

18 yaşından küçük bir kişiye sigorta yapılması hem mümkün hem de fiilen çalıştırılıyorsa zorunludur. Sigortalı olmada yaş engeli bulunmamakta; çalıştırma ise İş Kanunu’nun yaş ve iş türü sınırlarına tabidir. 18 yaş öncesi çalışmalar emeklilikte sigortalılık süresinin başlangıcı sayılmasa da prim gün sayısına eklenerek kişiye avantaj sağlar. Bu nedenle “18 yaşından küçüğe sigorta yapılmaz” şeklindeki yaygın kanaat hatalıdır ve uyulmaması işverene idari para cezası, çalışana ise hak kaybı olarak yansır.

Dipnotlar

1. 5510 sayılı Kanun m.3/6 – Sigortalı tanımı (yaş şartı içermez).

2. 4857 sayılı İş Kanunu m.71 – Çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı.

3. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik – Çocuk işçi (14-15) ve genç işçi (15-18) tanımları.

4. 5510 sayılı Kanun m.102/a-2 – İşe giriş bildirimi yükümlülüğüne aykırılıkta idari para cezası.

5. 5510 sayılı Kanun m.38 – Sigortalılık süresinin başlangıcı ve 18 yaş öncesi primlerin gün sayısına eklenmesi.

6. 5510 sayılı Kanun Geçici Madde 6 – 1/4/1981 öncesi tescil edilenlere ilişkin istisna.

7. SGK 2013/11 sayılı Genelge ve 4721 sayılı TMK m.345 – Ebeveyn işyerinde çalışan çocuğun sigortalılığı.

Kaynakça

— 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

— 4857 sayılı İş Kanunu, m.71,

— Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik