İş Kazası İdari Para Cezası ve Bildirim Yükümlülüğü

İş Kazası İdari Para Cezası ve Bildirim Yükümlülüğü

İş kazası bildirim yükümlülüğü ve buna ilişkin idari para cezaları, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda açıkça düzenlenmiştir. 6331/14’e göre iş kazaları “kazadan sonraki üç iş günü içinde” SGK’ya bildirilmelidir. Bu yükümlülüğün ihlali hâlinde 6331/26 uyarınca kabahat rejimi kapsamında idari para cezası uygulanır (5326 sayılı Kabahatler Kanunu’na göre, her takvim yılında yeniden değerlemeye göre artırılmış tutarlarda). Öte yandan 5510/4 hükmü de iş kazası bildiriminin işverence üç işgünü içinde yapılacağını emreder. Bu çerçevede, iş kazası bildirim cezalarına karşı başvuru yolu ve görevli mahkeme tartışmaları doğmuş; Uyuşmazlık Mahkemesi ve Danıştay’ın son kararlarında idari para cezasının iptali isteminde idari yargının görevli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi kararları ise, “kaçınılmazlık” sonucu meydana gelen kazalarda işverenin sorumluluğunu %60 ile sınırlandırıp, bu tür kazalarda SGK’nın ödediği destek ödemelerinin zarar ve tazminattan indirilemeyeceği (TBK m.55) görüşünü benimser. Özetle, iş kazası ile ilgili son dönem mevzuat ve içtihatlarında işverenin bildirim yükümlülüğü ile ihlalinin yaptırımı açıkça belirlenmiş, görev-yargı yolu uyuşmazlıkları idari yargı lehine çözülmüş, kaçınılmazlık ve TBK m.55 kapsamında da Sosyal Güvenlik Kurumu desteklerinin indirilmesine imkân tanınmamıştır.

6331 ve 5510 Sayılı Kanunlar ile İlgili Hükümler

• 6331 sayılı Kanun (30.06.2012 RG 28339): İş kazası ve meslek hastalığı kayıt ve bildirimi kanunun 14. maddesinde düzenlenmiş; işverene iş kazasını “kazadan sonraki üç iş günü içinde” SGK’ya bildirme yükümlülüğü getirilmiştir. Aynı Kanun’un 26. maddesi, bu ve diğer iş sağlığı-güvenliği yükümlülüklerine aykırı davrananlara kabahat rejimine göre idari para cezası uygulanacağını öngörür. (İhlal kabahat kabul edildiğinden, ceza 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun düzenlemeleri uyarınca işletilir.)
• 5510 sayılı Kanun (16.05.2008 RG 26870): 4 üncü maddenin (a) bendine tabi sigortalılar bakımından iş kazası bildirimi konusunda; işverenin, iş kazasının yerel yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve Kurum’a kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirim yapması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Ayrıca 102. maddede, SGK tarafından resen kesilen idari para cezalarına itiraz usulü (Kurum içi komisyon ve idare mahkemesi yolu) düzenlenmiştir. (5510/102 uyarınca kesilen cezalara önce Kuruma itiraz edilebilmekte, itirazın reddi halinde idare mahkemesine başvurulabilmektedir.)
• Kabahatler Kanunu (5326): 6331/26 kapsamındaki idari para cezaları, 5326/17’ye göre kabahat sayılır; başvurular önce Kuruma, reddi sonrası idare mahkemesine yapılır. Kabahat rejiminde “itiraz takibi durdurur” esastır.
• TBK m.55 (6098): Sosyal Güvenlik Kurumu’nun kısmen veya tamamen rücu edilemeyen destek ödemelerinin zarar ve tazminattan indirilemeyeceği hükmü, iş kazalarına ilişkin sorumlulukta da geçerlidir.

İdari Para Cezası ve Bildirim Yükümlülüğü

İş kazası bildiriminin zamanında yapılmaması halinde 6331/26 uyarınca işverene kabahat para cezası uygulanır. Ceza, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre farklılaştırılmış olup her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. SGK resmî sitesinde belirtildiği gibi, 4/a statüsündeki iş kazalarında bildirimin zamanında yapılmaması hâlinde iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir ve ayrıca cezai müeyyide uygulanır. 4/b sigortalısı kazalarında ise ödenmeyen günlük ödenek söz konusu olup, bildirim süre aşımında ödenecek tutar yoktur.

Bildirim yükümlülüğünün ertelenmesinde doğal afet vb. “kaçınılmazlık” halleri düşünülebilir; Yargıtay’a göre tam kaçınılmazlıkta işveren payı %60’a indirilir (TBK 43 uyarınca). Ancak bildirimin idari süreçte gerçekleştirilmesi (itiraz, itiraz kararı vb.) çözüm olmamakta, ihlal durumunda kanuni ceza uygulanır. (İş Kazasında Kaçınılmazlık Halinde İşverenin Tazminat Sorumluluğu)

Görev ve Yargı Yolu Tartışmaları

5510/102’ye göre SGK tarafından kesilen idari para cezalarına karşı öncelikle Kuruma (komisyona) itiraz, itiraz reddi halinde idare mahkemesine başvuru öngörülmüştür. Bunun doğal sonucu olarak, iş kazası bildirim cezasının iptali isteminde idare mahkemesi görevli kabul edilmiştir. 2025 tarihli Uyuşmazlık Mahkemesi kararı, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi’nin iş kazası bildirim cezasını Sulh Ceza Mahkemesi yerine İdare Mahkemesi’nde iptal ettirdiği özel bir uyuşmazlığı çözmüş; kararında “5510/102 hükmü gereğince idari para cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulacağı” vurgulanarak idari yargının görevli olduğuna hükmedilmiştir.

Benzer şekilde Danıştay 4. Dairesi de Nisan 2026’de yayımlanan kararında aynı sonucu teyit etmiştir (Danıştay 4.D E.2026/390 K.2026/438). Bu içtihatlarla, iş kazası bildirim cezalarında görev-yargı yolu ihtilafı fiilen sona ermiştir. Özetle, idari para cezalarının sulh ceza yerine idare mahkemesinde iptali yoluna gidilir.

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi Kararları

Yargıtay 21. HD içtihatları, kaçınılmazlık hali ve SGK ödemelerinin tazminat hesabına etkisi bakımından önem taşır. Bir kararında, iş kazasına yol açan olayın “tamamen kaçınılmazlık” sonucu meydana geldiğinin tespit edilmesi halinde işveren sorumluluğunun Kuruluşunda Borçlar Kanunu’nun 43. maddesine göre gözden geçirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu kararda, işverenin 50/50 yerine %60 sorumlu tutulması gerektiği belirtilmiş; ayrıca TBK m.55 hükmü gereğince SGK’nın kısmen veya tamamen rücu edilemeyen ödemelerinin zarar ve tazminattan indirilemeyeceği açıkça ifade edilmiştir. Özetle bu karar, iş kazasında %40/60 kusur paylaşımını ve SGK indirimini reddetmektedir. (Yargıtay 21 Hukuk Dairesi Kararı)

Diğer Yargıtay 21. HD kararları da benzer şekilde SGK katkı paylarının tazminattan düşülmeyeceğini kabul eder. Örneğin “6098 s. Kanun’un 55. maddesindeki ‘kısmen veya tamamen rücu edilemeyen SGK ödemeleri’ hükmü uyarınca, bu tür ödemeler zarar veya tazminattan indirilemez” denilerek, SGK tarafından ödenen geçici iş göremezlik ve sürekli iş göremezlik ödeneklerinin işverene yükleneceğine hükmedilmiştir.

Kaynaklar ve Notlar

Dipnotlar:

— 6331/14: İşveren, iş kazasını “kazadan sonraki üç iş günü içinde” SGK’ya bildirmekle yükümlüdür.

— SGK İşveren Yükümlülükleri sitesinde de aynı hüküm belirtilmiştir.

— İş kazası bildirimi ihlaline ilişkin idari para cezaları 6331/26’ya göre uygulanır; süre aşımında iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilmekte ve ayrıca idari ceza uygulanmaktadır.

— Uyuşmazlık Mahkemesi 3.3.2025 tarihli kararı: “5510/102 md. uyarınca, idari para cezalarına karşı idari yargı yerine itiraz edilmesi gerektiği açıktır”.

— Yargıtay 21. HD, 10.4.2017 tarihli E.2016/115 K.2017/2948 sayılı kararı: “Tamamen kaçınılmazlık sonucu meydana gelmiş iş kazasında işveren payı %60 olarak uygulanmalıdır; 6098 s. Kanun m.55’e göre SGK ödemeleri zarar veya tazminattan indirilemez”.