2026 Ücret Hesaplama Rehberi – İş Hukuku ve SGK

2026 Ücret Hesaplama Rehberi – İş Hukuku ve SGK

İş hukuku, vergi ve sosyal güvenlik mevzuatında ücretin bütün yönleri

Anahtar kelimeler: 2026 ücret hesaplama, net maaş, asgari ücret, akort ücret, yüzde usulü ücret, prim ve komisyon, eşit ücret, SGDP, raporlu işçi ücreti, eksik gün, fazla mesai, resmi tatil ücreti, giydirilmiş ücret, kıdem tazminatı, stajyer ücreti, çırak ücreti

Bu çalışma genel bilgilendirme amaçlıdır. Toplu iş sözleşmesi, bireysel sözleşme, teşvik şartları ve somut olay belgeleri daha lehe veya farklı sonuç doğurabilir.

2026 yılında ücret bordrosunun omurgasını 33.030,00 TL brüt asgari ücret, yüzde 15 işçi primi, kümülatif gelir vergisi tarifesi ve asgari ücret vergi istisnası oluşturur. Ancak rapor, eksik gün, emeklilik, staj, kapıcılık ve engellilik gibi statüler aynı formülle sonuçlanmaz; önce hukuki statü, sonra ücret sistemi ve prim/vergi rejimi belirlenmelidir.

İçindekiler

• İnceleme sonuçları ve mevzuat haritası
• Ücretin tanımı, türleri, unsurları, ödeme kuralları ve asgari ücret
• Brüt ücret, net ücret ve işveren maliyeti hesabı
• Yıllık izinli, raporlu ve eksik günlü ücret
• Fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücretleri
• Kadın, erkek, çocuk, stajyer ve çırak ücretleri
• Emekli/SGDP, kapıcı ve engelli çalışan ücretleri
• Ücretin korunması, ödenmemesi ve uyuşmazlıklar
• Toplu iş sözleşmesi, ücret rekabeti, tazminata esas ücret ve ücret artışları
• Bordro kontrol listesi
• Kaynakça
• FAQ — Sık Sorulan Sorular
• Sorumluluk Beyanı

1. İnceleme Sonuçları ve Mevzuat Haritası

√ 2026 brüt asgari ücret 33.030,00 TL; net asgari ücret 28.075,50 TL; günlük brüt alt sınır 1.101,00 TL’dir.

√ Normal 4/a çalışanında işçi kesintileri kural olarak yüzde 14 SGK ve yüzde 1 işsizlik primidir. SGDP’li çalışanda işçi payı yüzde 7,5’tir ve işsizlik primi yoktur.

√ Yıllık izin ücretli dinlenmedir; aylık ücretliye izin günleri için ayrıca ikinci bir ücret doğmaz. Fesihte kullanılmayan izin, son çıplak ücret üzerinden paraya dönüşür.

√ Hastalık raporunda SGK ödeneği üçüncü günden başlar; iş kazasında ilk günden başlar. Aylık maktu ücretli işçide Yargıtay’ın 2025 tarihli yaklaşımı, SGK ödeneği mahsup edildikten sonra kalan aylık ücretin işverence tamamlanması yönündedir.

√ Fazla çalışma yüzde 50, fazla sürelerle çalışma yüzde 25 zamlıdır. Ulusal bayram ve genel tatilde çalışana aylık ücretine ek bir günlük ücret; hafta tatilinde çalışana uygulamada ek 1,5 günlük ücret hesaplanır.

√ Kadın ve erkek için farklı asgari ücret yoktur. Aynı veya eşit değerde işte cinsiyet ya da gebelik nedeniyle daha düşük ücret yasaktır.

√ Zamana, akorda, götürüye, yüzdeye veya komisyona göre ücret kararlaştırılabilir; yöntem değişse de asgari ücret ve ücretin korunması hükümleri uygulanır.

√ Ayrımcılığın cinsiyet, sendikal neden veya engellilik temelinde olması farklı ispat ve tazminat rejimleri doğurur; yaptırımlar tek başlık altında genellenemez.

√ Rakip işverenlerin ücret/zam belirlemesi veya çalışan ayartmama mutabakatı 4054 sayılı Kanun kapsamında kartel riski taşır; ücret araştırmaları güncel Rekabet Kurulu Kılavuzuna göre tasarlanmalıdır.

√ 3308 sayılı Kanun kapsamındaki stajyer ve çıraklar için ücret tabanları asgari ücretin net tutarına bağlı özel yüzdelerdir; gönüllü staj adı altında fiilî işçilik varsa genel işçi hakları gündeme gelebilir.

√ Konut kapıcısının ücreti belirli şartlarla gelir ve damga vergisinden istisna olabilir; iş merkezi kapıcısına aynı istisna uygulanmaz.

√ Engelli çalışana daha düşük ücret ödenemez. Engellilik indirimi çalışanın gelir vergisi matrahını, 4857/30 teşviki ise işverenin prim maliyetini etkiler.

Dört Sütunlu İnceleme Modeli

1. Hukukî sütun: Anayasa, İş Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, özel iş kanunları, yönetmelikler ve toplu iş sözleşmesi hükümleri ücret hakkının kaynağını ve sınırlarını belirler.

2. Mali ve vergisel sütun: Brüt-net ücret, prime esas kazanç, gelir ve damga vergisi, işçi-işveren primleri, istisnalar ve teşvikler bordro sonucunu oluşturur.

3. Yargısal güvence sütunu: Ücretin ispatı, haciz ve takas sınırları, geç ödeme, haklı fesih, zamanaşımı, iflas sırası ve Ücret Garanti Fonu alacağın korunmasını sağlar.

4. Ampirik veri sütunu: Asgari ücret serileri, TÜİK fiyat ve kazanç göstergeleri, SGK istatistikleri ve ÇSGB verileri ücretin nominal ve reel gelişimini ölçmeye yarar.

Mevzuatın Katmanları

Katman	Başlıca düzenleme	Ücrete etkisi
Anayasa	m.35, m.49 ve m.55	Mülkiyet hakkı; çalışma hakkı; ücretin emeğin karşılığı olması ve adaletli ücret ilkesi
İş hukuku	4857 m.5, 24, 32-49, 53-59, 62, 74	Eşitlik, ödeme, fesih, çalışma ve tatil ücretleri, ücret indirimi ve izin
Borçlar hukuku	6098 m.401-410, 420	Ücret borcu, fazla çalışma, pay/ikramiye, ödeme, takas, işveren temerrüdü, haciz/devir/rehin ve ibra
Sosyal güvenlik	5510 m.17-18, 80-82; SGK genelgeleri	Prime esas kazanç, prim oranı, eksik gün ve ödenek
Vergi	193 sayılı GVK m.23/18, 31, 61-64, 94, 103-104	Vergi matrahı, asgari ücret ve diğer istisnalar, tevkifat, tarife ve engellilik indirimi
Mesleki eğitim	3308 m.25, geçici m.12	Stajyer, aday çırak, çırak ve MESEM ücret tabanları
Toplu iş hukuku	6356 m.33, 35-36	Ücret skalası, zam, ikramiye ve sosyal hakların topluca belirlenmesi
Eşitlik	6701; 5378; 4857 m.5; 6356 m.25	Cinsiyet, sendikal neden, engellilik ve diğer yasak temellerde eşit ücret ve başvuru yolları
Rekabet	4054 m.4; İş Gücü Piyasaları Kılavuzu	Ücret tespiti, çalışan ayartmama ve rekabete duyarlı bilgi değişimi
Tatil	2429 sayılı Kanun; 4857 m.44, 47	Ulusal bayram ve genel tatil günleri ve ek ücret
Uluslararası hukuk	ILO 95 ve 100; Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı	Ücretin korunması ve aynı değerde işe eşit ücret standartları
Uyuşmazlık	7036; 6325 m.16; 4447 Ek m.1	Zorunlu arabuluculuk, zamanaşımı ve Ücret Garanti Fonu

Hukuki dayanak, Anayasa’nın mülkiyet hakkını koruyan 35’inci, çalışma hakkını düzenleyen 49’uncu ve ücrette adaleti güvenceye alan 55’inci maddeleri ile 4857 sayılı İş Kanunu’nun ücret ve eşit davranma hükümleridir. Anayasal mülkiyet koruması, her ücret beklentisini değil; hukuken yeterli temeli bulunan, doğmuş ve ileri sürülebilir nitelikteki alacağı kapsar.[1]

Ücretin Hukuki, Sosyal ve Ekonomik İşlevi

Ücret, işverenin iş sözleşmesinden doğan asli edimidir; işçi bakımından ise çoğu kez temel geçim kaynağıdır. Bu nedenle ücret serbestçe belirlenen sıradan bir sözleşme bedeli değildir: asgari ücret, eşit davranma, zamanında ödeme, haciz ve kesinti sınırları gibi emredici kurallarla korunur. Dar anlamda ücret, doğrudan iş karşılığı temel ödemeyi; geniş anlamda ücret ise prim, ikramiye ve süreklilik gösteren para veya para ile ölçülebilir menfaatleri de kapsayabilir. Hangi unsurun hangi hesaba gireceği, kıdem tazminatı, izin, SGK primi ve vergi bakımından ayrı ayrı belirlenir.[2]

Ücret Teorileri, Geçim Ücreti ve Reel Ücret

• Geçim ücreti yaklaşımı, çalışanın ve ailesinin makul yaşam giderlerini karşılayabilen gelir düzeyini tartışır. Bu kavram, İş Kanunu’ndaki bağlayıcı asgari ücretle aynı değildir; asgari ücret yetkili Komisyon kararından doğan hukukî tabandır.
• Emek-değer yaklaşımı üretimdeki değeri emekle ilişkilendirirken marjinal verimlilik yaklaşımı ücreti çalışanın üretime ek katkısıyla açıklar. Hukuk, bu iktisadî teorilerden herhangi birini tek başına ücret alacağı hesabı olarak kabul etmez.
• Nominal ücret bordroda yazılı parasal tutarı; reel ücret ise bu tutarın fiyat düzeyi karşısındaki satın alma gücünü ifade eder. Reel karşılaştırmada dönem, fiyat endeksi, baz yıl ve veri kaynağı birlikte gösterilmelidir.
• Bu teorik ayrımlar, ücret politikasını ve güncel tartışmaları anlamaya yarar; sözleşme, asgari ücret, eşitlik, vergi ve sosyal güvenlik hükümlerinin yerine geçmez.

ILO’nun ücret istatistikleri ve geçim ücreti çalışmaları, nominal/reel ücret ile geçim ücreti kavramlarını birbirinden ayırır.[3]

Türk Borçlar Kanununun Tamamlayıcı Rolü

4857 sayılı Kanun kapsamındaki iş ilişkilerinde özel iş kanunu hükümleri öncelikle uygulanır. Bununla birlikte Türk Borçlar Kanunu; ücretin kararlaştırılmadığı hâlde alışılmış ücretin belirlenmesi, iş sonucundan pay, aracılık ücreti, ikramiye, ödeme zamanı, ücretin korunması, işverenin işi kabulde temerrüdü, ücret alacağının haczi/devir/rehni ve işçi alacaklarına ilişkin ibra gibi konularda tamamlayıcı önem taşır. TBK m.408’e göre işveren, iş görme ediminin yerine getirilmesini kusuruyla engeller veya edimi kabulde temerrüde düşerse işçiye ücretini ödemekle yükümlü olabilir; işçinin çalışmama nedeniyle yapmaktan kurtulduğu gider ve başka işten elde ettiği ya da bilerek elde etmekten kaçındığı gelir mahsup edilir. TBK m.410 ise ücret alacağının haczi, devri ve rehnine ilişkin özel korumayı düzenler. 4857 sayılı Kanun kapsamı dışında kalan hizmet sözleşmelerinde TBK m.401-410 doğrudan temel düzenlemeyi oluşturur.[4]

Kanun, Yönetmelik, Genelge, Özelge ve Yargı Kararı Ayrımı

• Kanun ve usulüne uygun yürürlüğe konulan yönetmelik bağlayıcı hukuk kuralıdır; alt düzenleme üst norma aykırı yorumlanamaz.
• SGK genelgeleri Kurum uygulamasını açıklar. Genelge, Kanunda bulunmayan yeni bir prim yükümlülüğü veya istisna yaratacak biçimde kullanılamaz.
• Gelir İdaresi özelgesi, somut başvuru ve açıklanan olay bakımından idarenin görüşüdür; bütün işverenler için genel ve soyut bir mevzuat hükmü değildir.
• Yargıtay kararları, somut olayın sözleşme, bordro ve ispat özellikleriyle birlikte okunmalıdır. Aynı başlıktaki farklı sonuçlar çoğu zaman vakıa ve delil farklılığından doğar.

2. Ücretin Tanımı, Türleri, Unsurları, Ödeme Kuralları ve Asgari Ücret

Ücret Sayılan Ödemeler

• Asıl (temel/çıplak/kök) ücret.
• Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücretleri.
• Hafta tatili ücreti ve hafta tatilinde çalışma karşılığı ücret.
• Ulusal bayram ve genel tatil ücreti ile bu günlerde çalışma karşılığı ücret.
• Yıllık ücretli izin ücreti.
• Primler ve performansa bağlı ücret ödemeleri.
• İkramiyeler.
• Komisyon ve aracılık ücretleri.
• Yüzde usulü ücretler ile müşterilerden veya üçüncü kişilerden sağlanan ücret niteliğindeki paylar.
• Akort, parça başı, götürü ve sonuçtan pay alma esasına göre ödenen ücretler.
• Vardiya, gece çalışması, kıdem, görev, unvan ve sorumluluk zamları.
• Sözleşme, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulaması gereğince ücret eki niteliği kazanmış düzenli nakdî yemek, yol, aile, çocuk, yakacak ve benzeri sosyal yardımlar.

Ücret Kavramları

Kavram	Anlamı	Nerede kullanılır?
Kök / temel ücret	İşin normal karşılığı olarak sözleşmede belirlenen, ek ödemelerden arındırılmış ücret	Ücret skalası, zam oranı ve ek ödemelerin tabanı
Çıplak ücret	İş karşılığı kararlaştırılan temel ücret	Fazla çalışma, izin ve temel bordro
Brüt ücret	Yasal kesintiler öncesi ücret	SGK ve vergi matrahının başlangıcı
Net ücret	Çalışanın eline geçen tutar	Banka ödemesi ve ücret pusulası
Nakdî ücret	Para olarak ödenen ücret ve ekleri	Banka, bordro, vergi ve prim hesabı
Aynî menfaat	Yemek, konut veya benzeri para dışı yarar	Asgarî ücretin yerine geçirilemez; vergi, prim ve tazminat etkisi ayrıca belirlenir
Giydirilmiş ücret	Süreklilik gösteren para ve para ile ölçülebilir menfaatler dâhil	Kıdem ve ihbar tazminatında ilgili kurala göre
Prime esas kazanç	5510 m.80 kapsamındaki hak edilen/ödenen kazanç	SGK prim hesabı
İşveren maliyeti	Brüt ücret + işveren primleri − şartlı teşvik/destek	Bütçe ve maliyet planlaması

Ücretin Belirlenme Yöntemleri

Yöntem	Hesap esası	Uygulama notu
Zamana göre	Ay, gün veya saat	Aylık maktu ücrette gün hesabı ile fazla çalışma için saatlik hesabın bölenleri aynı amaçla kullanılmaz
Akort / parça başı	Üretilen parça veya iş birimi	Birim fiyat, kalite ölçütü, fire ve işverenin yeterli iş/araç sağlama yükümlülüğü açık olmalıdır
Götürü	Belirli iş sonucunun bütünü	İşin kapsamı, teslim ölçütü ve süre netleştirilir; iş ilişkisi varsa asgari korumalar sürer
Yüzde usulü	Müşteri hesaplarına eklenen yüzde ve servis bedelleri	Toplanan tutar işçilere Yönetmelikteki esaslarla dağıtılır; işveren asgari ücret farkını tamamlar
Komisyon / aracılık	Gerçekleşen işlem, satış veya aracılık	Hak kazanma, iade/iptal, vade ve dönem sonu hesaplaşması sözleşmede gösterilir
Kârdan veya sonuçtan pay	Tanımlanmış kâr ya da faaliyet sonucu	Hesap dönemi, matrah ve indirilecek kalemler belirlenir; işçiye gerekli hesap bilgisi verilir
Prim / ikramiye	Hedef, performans, dönem veya özel gün	Hak kazanma şartı, süreklilik ve işyeri uygulaması niteliği ücret ve tazminat sonucunu etkiler
Görev / pozisyon bazlı	İşin sorumluluk, yetkinlik ve organizasyon değerine göre ücret bandı	İş değerleme ölçütleri nesnel, cinsiyetten bağımsız ve denetlenebilir olmalıdır
Performansa dayalı	Önceden belirlenmiş bireysel veya takım hedefi	Hedef, ölçüm dönemi, veri kaynağı ve işverenin tek taraflı değişiklik yetkisi açık olmalıdır
Bahşiş	Üçüncü kişinin gönüllü ödemesi	Kanunî yüzde/servis bedeliyle aynı değildir; fiilî ödeme düzeni ve paylaşım kuralı ayrıca incelenir

• Ödemeye verilen ad tek başına belirleyici değildir; düzenlilik, hak kazanma koşulu, ödemenin kaynağı ve iş karşılığı niteliği birlikte değerlendirilir.
• Akort, götürü, komisyon veya yüzde usulü sistem, işçinin kanunî asgari ücret hakkını ortadan kaldırmaz. Normal çalışma karşılığı toplam ücret tabanın altında kalırsa fark işverence tamamlanır.
• Ücret pusulasında temel ücret ile prim, komisyon, yüzde payı, ikramiye, fazla çalışma ve tatil ödemeleri ayrı kalemlerde gösterilmelidir.
• Aynı ödeme; iş hukuku, prime esas kazanç, gelir vergisi ve tazminata esas ücret bakımından farklı kurallara tabi olabilir.

Ücret türleri 4857 sayılı Kanun m.32, m.49 ve m.51 ile TBK m.401-407 ve m.411 çerçevesinde; yüzde usulü dağıtım ayrıca ilgili Yönetmelik uyarınca değerlendirilir.[5]

Ücret Unsurlarının İş Hukuku, SGK ve Vergi Açısından Ayrımı

Ödeme	İş hukuku / tazminat	SGK	Gelir vergisi
Temel ücret	Çıplak ücretin ana unsurudur	PEK’e dâhil	Ücret olarak vergiye tabi; asgari ücret istisnası uygulanır
Prim / ikramiye	Hak kazanma koşulu ve süreklilik önemlidir; düzenli ise giydirilmiş ücrete girebilir	Kural olarak PEK’e dâhil	Kural olarak ücret sayılır
Yemek / yol	Düzenli menfaat ise ilgili tazminat hesabında dikkate alınabilir	Ödeme türü ve kanunî istisna sınırı ayrı incelenir	Nakit, kart/bilet veya ayni sağlama biçimine göre istisna değişir
Çocuk / aile yardımı	Süreklilik ve sözleşmesel hak niteliği önemlidir	Kanunî istisna sınırına kadar PEK dışında olabilir	GVK’daki özel istisna ve şartlar uygulanır
Fazla çalışma / tatil	Çıplak saatlik veya günlük ücret üzerinden özel katsayıyla hesaplanır	Hak edilen ayın PEK’ine dâhil	Ücret olarak vergiye tabi
Belgeli gider karşılığı	Gerçek masraf iadesi ücret değildir; muvazaalı adlandırma sonucu değiştirmez	Gerçek gider karşılığı ise PEK dışında kalabilir	İşin gereği yapılan gerçek gider karşılığı ücret sayılmaz

Bir ödemenin iş hukukunda ücret eki sayılması, aynı tutarın SGK veya gelir vergisi bakımından bütünüyle istisna olduğu anlamına gelmez. Her mevzuatın matrah ve istisna kuralları ayrı uygulanır.[6]

Ücretin Ödenmesine İlişkin Temel Kurallar

• Ücret, ödeme gününde Türk parasıyla işyerinde veya özel banka hesabına ödenir; senet, kupon veya benzeri araçla ödeme yapılamaz. Yabancı para kararlaştırılması ise ayrıca Türk Parası Kıymetini Koruma mevzuatındaki sözleşme yasağı ve istisnalarına tabidir.
• Ödeme süresi en geç bir aydır. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi daha kısa dönem öngörebilir.
• Türkiye genelinde en az 3 işçisi bulunan İş Kanunu işverenleri, kanunî kesintiler sonrası net ödemeyi banka aracılığıyla yapar. Eşik, 1 Temmuz 2025’ten itibaren 5 kişiden 3 kişiye indirilmiştir.
• Her ödeme döneminde ücret hesap pusulasında normal ücret, fazla çalışma, tatil, prim/ikramiye ve tüm kesintiler ayrı gösterilir.
• Aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez; nafaka alacakları istisnadır. Ücret kesme cezası bir ayda iki gündeliği aşamaz.

Banka ödeme yükümlülüğü ve ücret hesap pusulası 4857 sayılı Kanun ile ilgili Yönetmelikte düzenlenir.[7]

Dövizle Kararlaştırılan Ücret

4857 sayılı Kanun m.32, yabancı para olarak kararlaştırılan ücretin ödeme günündeki rayice göre Türk parasıyla ödenmesine imkân verir. Bununla birlikte Türk Parası Kıymetini Koruma düzenlemeleri, Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarındaki iş sözleşmelerinde bedelin döviz veya dövize endeksli belirlenmesini kural olarak sınırlar; yurt dışında ifa edilecek işler, gemiadamları ve düzenlemede sayılan diğer istisnalar ayrıca incelenir. Bu nedenle ‘ücret hiçbir zaman dövizle belirlenemez’ veya ‘her iş sözleşmesinde serbestçe döviz kararlaştırılabilir’ şeklindeki iki genelleme de doğru değildir.[8]

Uzaktan Çalışmada Ücret, Gider ve Çalışma Süresi

• Uzaktan çalışma sözleşmesi yazılı yapılır; işin tanımı, yapılma şekli, süresi ve yeri, ücret ve ödeme esasları, işverenin sağladığı araçlar ile iletişim yöntemi gösterilir.
• İş araçlarının kim tarafından sağlanacağı ile bakım, işletme ve üretim giderlerinin paylaşımı sözleşmede belirlenir. Gerçek gider karşılığıyla ücret ödemesi bordroda birbirinden ayrılmalıdır.
• Fazla çalışma işverenin yazılı talebi ve işçinin kabulüyle, mevzuattaki süre ve ücret hükümlerine uygun yapılır. Dijital erişilebilirlik tek başına bütün çevrim içi süreyi çalışma süresi yapmaz; fiilî talimat, kayıt ve iş görme değerlendirilir.
• Uzaktan çalışan, iş sözleşmesinin niteliğinden kaynaklanan esaslı neden olmadıkça yalnız çalışma biçimi nedeniyle emsal işçiden farklı işleme tabi tutulamaz.

Uzaktan çalışmanın yazılı unsurları, giderlerin belirlenmesi ve fazla çalışma usulü Uzaktan Çalışma Yönetmeliğinde düzenlenir.[9]

Platform Ekonomisinde Ücret ve Çalışan Statüsü

Kurye, sürücü veya dijital platform üzerinden hizmet sunan kişinin sözleşmede ‘bağımsız’ olarak adlandırılması tek başına statüyü belirlemez. İşin bizzat görülmesi, talimat ve denetim, çalışma zamanının fiilen belirlenmesi, algoritmik puanlama/yaptırım, müşteri ve fiyat üzerinde söz hakkı, ekonomik bağımlılık ile iş görmenin organizasyona dâhil olması birlikte incelenir. İlişki iş sözleşmesi niteliğindeyse asgari ücret, çalışma süreleri, fazla çalışma, izin, ücretin korunması ve 5510 kapsamındaki sigortalılık hükümleri uygulanır; gerçek bağımsız çalışma hâlinde ise sözleşme ve sosyal güvenlik rejimi farklılaşır.[10]

2026 Sabitleri

Parametre	2026 tutar/oran	Açıklama
Aylık brüt asgari ücret	33.030,00 TL	01.01.2026-31.12.2026
Aylık net asgari ücret	28.075,50 TL	Standart 4/a çalışanı
Günlük brüt asgari ücret	1.101,00 TL	33.030 / 30
Saatlik brüt asgari ücret	146,80 TL	45 saatlik haftada 33.030 / 225
Aylık PEK üst sınırı	297.270,00 TL	Asgari ücretin 9 katı
MYÖ primi	%9 işçi / %12 işveren	Toplam %21
Genel sağlık sigortası	%5 işçi / %7,5 işveren	Toplam %12,5
Kısa vadeli sigorta kolları	— işçi / %2,25 işveren	Tamamı işveren payı
İşsizlik sigortası	%1 işçi / %2 işveren	Toplam %3
Normal 4/a toplamı	%15 işçi / %23,75 işveren	Teşvik öncesi toplam %38,75
Genel işveren indirimi	2 puan; imalatta 5 puan	2026 şartları sağlanırsa
SGDP işçi payı	%7,5	İşsizlik primi yok
Damga vergisi oranı	Binde 7,59	Asgari ücret kısmı istisna
2026 gelir vergisi ilk dilimi	190.000 TL / %15	Kümülatif matrah
Asgari ücret desteği	42,33 TL/gün; 30 gün için 1.269,90 TL (SGK özetlerinde yuvarlanmış olarak 1.270 TL)	Şartları sağlayan işveren

2026 PEK üst sınırı değişikliği: 7566 sayılı Kanunun 24’üncü maddesiyle genel prime esas günlük kazanç üst sınırı, 1 Ocak 2026’dan itibaren günlük alt sınırın 7,5 katından 9 katına çıkarılmıştır. Buna göre 2026 yılında günlük PEK üst sınırı 9.909,00 TL, 30 günlük aylık üst sınır ise 297.270,00 TL’dir.

Asgari ücret tutarları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 tablosuna dayanır.[11]

Normal 4/a çalışanında işverenin teşvik öncesi toplam payı, yüzde 21,75 SGK ile yüzde 2 işsizlik primi dâhil yüzde 23,75’tir. Genel MYÖ işveren indirimi 2026’da imalat dışı işyerlerinde 2 puan, imalat sektöründe şartlarla 5 puandır; teşvik oranı brüt yasal prim oranıyla karıştırılmamalıdır.[12]

Asgari Ücret Tespit Komisyonu ve Kararın Etkisi

• Asgari ücretin hukuki dayanağı 4857 sayılı Kanun m.39 ve Asgari Ücret Yönetmeliğidir. Asgari ücret, iş sözleşmesiyle çalışanların normal bir çalışma günü karşılığı ödenebilecek en düşük ücretidir.
• Komisyon; kamu, işçi ve işveren kesimlerinden beşer temsilci olmak üzere 15 üyeden oluşur. Kararlar toplantıya katılanların oy çokluğuyla alınır ve Resmî Gazete’de yayımlanır.
• Komisyon günlük brüt asgari ücreti belirler. Aylık tutar bordro uygulamasında 30 gün üzerinden hesaplanır; işçi ile işveren bunun altında ücret kararlaştıramaz.
• Asgari ücret pazarlık ücreti değil, emredici tabandır. Üzerindeki ücret, bireysel iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulamasıyla belirlenebilir.

Asgari Ücret Yönetmeliği, Komisyonun kuruluşunu, çalışma usulünü, kararın yayımlanmasını ve işverenin asgari ücretin altında ödeme yapamamasını düzenler.[13]

2020-2026 Asgari Ücret Karşılaştırması

Dönem	Aylık brüt	Aylık net
2020	2.943,00 TL	2.324,70 TL
2021	3.577,50 TL	2.825,90 TL
2022 Ocak-Haziran	5.004,00 TL	4.253,40 TL
2022 Temmuz-Aralık	6.471,00 TL	5.500,35 TL
2023 Ocak-Haziran	10.008,00 TL	8.506,80 TL
2023 Temmuz-Aralık	13.414,50 TL	11.402,32 TL
2024	20.002,50 TL	17.002,12 TL
2025	26.005,50 TL	22.104,67 TL
2026	33.030,00 TL	28.075,50 TL

2022 ve 2023 yıllarında yıl içinde ikinci asgari ücret yürürlüğe girdiğinden bu yıllar tek satırda gösterilmemiştir. Tutarlar nominaldir; dönemler arası satın alma gücü karşılaştırması değildir.[14]

Ekonomik Göstergeler, Satın Alma Gücü ve Ara Zam

• Asgari Ücret Tespit Komisyonu, ülkenin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik durumu, ücretlilerin geçinme endekslerini, fiilen ödenen ücretlerin genel durumunu ve geçim şartlarını değerlendirir; mevzuatta asgari ücretin TÜFE’ye otomatik bağlandığı bir formül yoktur.
• 2026 Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı 1 Ocak-31 Aralık 2026 dönemi için günlük brüt 1.101,00 TL taban belirlemiştir. Yıl içinde yeni bir taban ancak yeni bir yetkili karar veya kanunî değişiklikle doğar.
• Asgari ücretin üzerindeki özel sektör ücretlerinde ara zam; bireysel sözleşme, toplu iş sözleşmesi, bağlayıcı işyeri uygulaması veya işveren taahhüdünden kaynaklanabilir. Enflasyon tek başına bütün ücretler için otomatik artış yaratmaz.
• Nominal ücret tablosu satın alma gücünü göstermez. Reel karşılaştırmada dönem, endeks, baz yıl ve veri kaynağı açıkça belirtilmeli; TÜİK tüketici fiyat endeksi ile resmî kazanç verileri aynı dönemler üzerinden karşılaştırılmalıdır.

Ampirik Veri Sütunu: Ücretin Ölçülmesi

Resmî kaynak	Başlıca gösterge	Makalede kullanım	Yöntem sınırı
ÇSGB	Asgari ücret ve ücret/sendikal istatistikler	Yasal taban ve dönemsel ücret görünümü	Kapsam ve yayımlanma dönemi belirtilir
TÜİK	TÜFE ile kazanç/işgücü göstergeleri	Nominal ücretin satın alma gücü	Aynı dönem ve baz endeks kullanılır
SGK	Sigortalı, işyeri ve prime esas kazanç istatistikleri	Kayıtlı istihdam ve prim matrahı	İdari kayıt kapsamı ücret anketinden farklıdır
TCMB	Enflasyon raporları ve para politikası görünümü	Beklenti ve makroekonomik bağlam	Gerçekleşmiş TÜFE yerine kullanılmaz

• 2025 aylık brüt asgari ücretinin 26.005,50 TL’den 2026’da 33.030,00 TL’ye çıkması nominal olarak yüzde 27,01 artıştır. Bu oran, tek başına reel ücret artışını göstermez.
• Reel değişim hesabında seçilen başlangıç ve bitiş ayının TÜFE endeksi kullanılır: reel değişim = (nominal ücret endeksi / fiyat endeksi) − 1.
• 2026 yılı tamamlanmadan yıllık ortalama, yıl sonu-yıl sonu ve yılbaşından bugüne karşılaştırmaları birbirine karıştırılmamalıdır; her sonuçta referans dönem açıkça yazılmalıdır.
• SGK prime esas kazanç verisi, tavan ve istisna kuralları nedeniyle doğrudan bütün çalışanların fiilî brüt ücret ortalaması olarak yorumlanmamalıdır.

Ampirik bölümde kullanılan serinin tanımı, kapsamı, dönemi, baz yılı ve güncelleme tarihi gösterilmeden hukukî veya ekonomik sonuç çıkarılmamalıdır.[16]

2026 Ücret Geliri Vergi Tarifesi

Kümülatif ücret matrahı	Vergileme
190.000 TL’ye kadar	%15
400.000 TL’nin 190.000 TL’si için 28.500 TL, fazlası	%20
1.500.000 TL’nin 400.000 TL’si için 70.500 TL, fazlası	%27
5.300.000 TL’nin 1.500.000 TL’si için 367.500 TL, fazlası	%35
5.300.000 TL’den fazlasının 5.300.000 TL’si için 1.697.500 TL, fazlası	%40

2026 ücret tarifesi, yıllık ve kümülatif gelir vergisi matrahına uygulanır.[17]

Ücretin gelir vergisi hesabında GVK m.61-63’teki ücret ve safi tutar kuralları, m.94’teki tevkifat, m.103-104’teki tarife; asgari ücret istisnasında ise m.23/18 birlikte uygulanır. Brüt ücretin vergi matrahı, SGK prime esas kazancıyla her durumda aynı değildir.[18]

Vergi ve SGK İstisnalarında Aynı Tutar Kullanılmaz

Ödeme	Gelir vergisi yönünden	SGK yönünden
Yemek bedeli	İşyeri dışında günlük 300 TL’ye kadar şartlı istisna	01.01.2026-16.04.2026 döneminde günlük 158 TL; 17.04.2026’dan itibaren günlük 300 TL’ye kadar prime tabi değil
Ulaşım	Kart/biletle günlük 158 TL’ye kadar şartlı istisna	Ödemenin niteliğine göre ayrıca PEK kontrolü
Çocuk yardımı	GVK ve ödemenin niteliğine göre	Aylık çocuk başına 660,60 TL; en çok iki çocuk
Aile yardımı	GVK ve ödemenin niteliğine göre	Şartlarla aylık 3.303,00 TL

Yemek yardımında 2026 geçişi: İşyerinde veya müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda, çalışılan günler için yapılan yemek yardımının 16 Nisan 2026’ya kadar günlük 158 TL’ye, 17 Nisan 2026’dan itibaren ise günlük 300 TL’ye kadar olan kısmı prime esas kazanca dâhil edilmez. Nisan 2026 bordrosunda iki dönem, ilgili tarihlere rastlayan çalışılan günler itibarıyla ayrı uygulanır. Vergi istisnasının şartları SGK istisnasından ayrıca kontrol edilir.

2026 yemek/ulaşım vergi istisnaları GİB ücret rehberinde; SGK istisnaları prime esas kazanç duyurusunda açıklanmıştır.[19]

3. Brüt Ücret, Net Ücret ve İşveren Maliyeti Hesabı

Standart Hesap Sırası

1. Brüt ücret ve prime tabi ek ödemeler belirlenir.
2. İşçi SGK primi ve işsizlik primi hesaplanır.
3. Gelir vergisi matrahı bulunur; kümülatif tarifeden brüt vergi hesaplanır.
4. İlgili ayın asgari ücret gelir vergisi istisnası düşülür.
5. Brüt damga vergisinden asgari ücrete isabet eden damga istisnası düşülür.
6. Net ücret = brüt − işçi primleri − ödenecek gelir vergisi − ödenecek damga vergisi − diğer yasal/kişisel kesintiler.

Örnek 1 — 45.000 TL Brüt Ücretin Neti

Hesap unsuru	Tutar
Brüt ücret	45.000,00 TL
İşçi SGK primi (%14)	6.300,00 TL
İşçi işsizlik primi (%1)	450,00 TL
Gelir vergisi matrahı	38.250,00 TL
Hesaplanan vergi (%15)	5.737,50 TL
Asgari ücret vergi istisnası	−4.211,33 TL
Ödenecek gelir vergisi	1.526,17 TL
Ödenecek damga vergisi	90,85 TL
Net ücret	36.632,98 TL

Örnek 2 — İşveren Maliyeti

Senaryo	45.000 TL brüt için maliyet	Not
Teşviksiz	55.687,50 TL	%21,75 SGK + %2 işsizlik
Diğer sektörler, 2 puan	54.787,50 TL	Şartlar sağlanırsa
İmalat, 5 puan	53.437,50 TL	2026 için şartlar sağlanırsa

2026 asgari ücret desteği, şartları sağlanan işveren bakımından ayrıca prim borcundan mahsup edilir; çalışanın brüt/net ücretini düşürmez.[21]

4. Yıllık İzinli, Raporlu ve Eksik Günlü Ücret

Yıllık Ücretli İzin

Hizmet süresi veya özel durum	Asgari yıllık izin
1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dâhil)	14 gün
5 yıldan fazla, 15 yıldan az	20 gün
15 yıl ve üzeri	26 gün
18 yaş ve altı veya 50 yaş ve üzeri	En az 20 gün
Yer altı işlerinde çalışma – 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dâhil)	18 gün
Yer altı işlerinde çalışma – 5 yıldan fazla, 15 yıldan az	24 gün
Yer altı işlerinde çalışma – 15 yıl ve üzeri	30 gün

Not: Yer altı işlerinde çalışan işçilerin kıdeme göre belirlenen yıllık ücretli izin süreleri dört gün artırılır. Bu hak, madencilik sektöründeki bütün çalışanlara değil, fiilen yer altı işlerinde çalışanlara uygulanır. Süreler iş veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir.

Yaş özel kuralı: 18 yaş ve altındaki işçilerle 50 yaş ve üzerindeki işçilerin yıllık izni 20 günden az olamaz. Bu süre bir üst sınır değildir; kıdeme göre 26 gün hakkı bulunan işçiye 26 gün verilir.

İzin süresine rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili günleri izin gününden sayılmaz.

• İzin kural olarak bölünemez; tarafların anlaşmasıyla bölümlerden biri en az 10 gün olmak üzere bölünebilir.
• İzin ücreti veya avansı izne başlamadan önce ödenir. Aylık ücretlide bu ödeme, aylık ücretin izin dönemine düşen kısmıdır; ikinci bir ücret değildir.
• İş sözleşmesi sona erince kullanılmayan izin günleri son çıplak ücret üzerinden ücrete dönüşür ve fesih tarihinde muaccel olur.
• İznin kullandırıldığını izin defteri veya eşdeğer yazılı belgeyle ispat yükü işverendedir.

Yıllık izin süreleri, izin ücretinin peşin ödenmesi ve fesihte kullanılmayan iznin karşılığı 4857 sayılı Kanun m.53-59 ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinde düzenlenir.[22]

Örnek 3 — 14 Gün Yıllık İzin

İşlem	Hesap	Sonuç
Günlük brüt ücret	45.000 / 30	1.500,00 TL
14 gün izin ücreti/avansı	1.500 × 14	21.000,00 TL
Aylık toplam brüt hak	Sabit aylık ücret	45.000,00 TL

Raporlu Günlerde Ücret ve SGK Ödeneği

Rapor nedeni	Başlangıç	Şart	Günlük ödeme
Hastalık	3. gün	Önceki 1 yılda 90 gün kısa vadeli prim	Ayaktan 2/3; yatarak 1/2
İş kazası/meslek hastalığı	1. gün	Prim günü şartı yok	Ayaktan 2/3; yatarak 1/2
Analık	Kanunî istirahat süresi	Önceki 1 yılda 90 gün; çalışmama ve doğum	Ayaktan 2/3; yatarak 1/2

Hastalık, iş kazası ve analık ödeneklerinin başlangıcı, oranı ve yararlanma şartları SGK tarafından açıklanmaktadır.[23]

Eksik Gün ve Kıst Ücret

• Tam çalışılan ay, 28, 29, 30 veya 31 gün sürse de SGK’ya 30 gün bildirilir.
• Ay içinde ücretsiz izin, devamsızlık, rapor veya giriş-çıkış varsa prim günü takvim günleri ve eksik gün nedenine göre hesaplanır. Bu nedenle 31 günlük ayda bir eksik gün sonrasında bildirim yine 30 gün olabilir; Şubat’ta bir eksik gün 27/28 gün sonucunu doğurabilir.
• Aylık maktu ücrette basitleştirilmiş kıst hesap çoğunlukla aylık brüt / 30 × ücretli gün formülüdür. Günlük ücretlide çalışılan/hak kazanılan günler esas alınır.
• Kısmi süreli yazılı sözleşmede ay içi toplam çalışma saati 7,5’e bölünür; küsurat bir güne tamamlanır.
• Yazılı kısmi süreli sözleşme yoksa puantajda bir saat dahi çalışılan gün tam prim günü kabul edilir; hafta tatili hakkı da ayrıca tamamlanabilir.

SGK açısından ayların 30 gün kabul edilmesi ve eksik günlü ayların fiilî takvime göre bildirimi Bakanlık/SGK SSS’sinde açıklanmıştır.[25]

Puantaj ve kısmi süreli çalışma gün hesabında SGK 2020/20 Genelgesi ile 20.11.2023 duyurusu esas alınır.[26]

Örnek 4 — Üç Gün Ücretsiz İzin

İşlem	Hesap	Tutar
Günlük brüt	45.000 / 30	1.500,00 TL
3 gün kesinti	1.500 × 3	4.500,00 TL
Kıst brüt ücret	45.000 − 4.500	40.500,00 TL

Örnekte ücretsiz izin günlerinin hafta tatili hakkına etkisi, ayın 28/29/30/31 gün sürmesi ve başka eksik gün bulunması dışarıda bırakılmıştır; SGK gün sayısı ayrıca takvim üzerinden belirlenir.

5. Fazla Çalışma, Hafta Tatili ve Genel Tatil Ücretleri

Fazla Çalışma

Çalışma türü	Eşik	Ücret katsayısı	Serbest zaman
Fazla çalışma	Haftalık 45 saati aşan	Saatlik ücret × 1,50	Her saat için 1 saat 30 dakika
Fazla sürelerle çalışma	Sözleşme süresini aşan, 45 saate kadar	Saatlik ücret × 1,25	Her saat için 1 saat 15 dakika

• 45 saatlik standart düzende aylık saatlik ücret hesabında brüt aylık ücret / 225 kullanılır.
• Fazla çalışma yıllık toplamı 270 saati aşamaz; sınırın aşılması yapılan çalışmanın ücretini ortadan kaldırmaz.
• İşçinin onayı alınır; işçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanır ve bu süre altı ay içinde ücret kesilmeden kullandırılır.
• Günlük 11 saati ve gece çalışma sınırlarını aşan süreler, haftalık toplam aşılmasa da fazla çalışma sonucu doğurabilir.
• Aylık ücrete fazla çalışma dâhil kaydı açık olmalı, ücret asgari ücretin üzerinde bulunmalı ve Yargıtay uygulamasında en çok yıllık 270 saatle sınırlı yorumlanmalıdır.

Fazla çalışma oranları, serbest zaman ve 270 saat sınırı 4857 sayılı Kanun m.41. [27]

Yargıtay 9. HD 2025/6898 E., 2025/9638 K.; imzalı ve ihtirazi kayıtsız bordro, yazılı delil ve banka ödemesi ayrımını güncel uygulamada sürdürmüştür. [28]

Örnek 5 — 10 Saat Fazla Çalışma

İşlem	Hesap	Tutar
Normal saatlik brüt	45.000 / 225	200,00 TL
Zamlı saatlik brüt	200 × 1,50	300,00 TL
10 saat fazla çalışma	300 × 10	3.000,00 TL brüt

Ulusal Bayram ve Genel Tatil

Gün	Süre
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı	28 Ekim 13.00’ten itibaren 1,5 gün
Ramazan Bayramı	Arife 13.00’ten itibaren 3,5 gün
Kurban Bayramı	Arife 13.00’ten itibaren 4,5 gün
1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos	Birer gün

Ulusal bayram ve genel tatil günleri 2429 sayılı Kanunda; bu günlerin ücreti 4857 sayılı Kanun m.47’de düzenlenir.[30]

• Çalışılmazsa, bir iş karşılığı olmadan o günün ücreti tam ödenir.
• Çalışılırsa, aylık ücrette yer alan tatil ücretine ek olarak her çalışılan gün için bir günlük ücret daha ödenir; toplam ekonomik karşılık iki gündeliktir.
• Sözleşmede hüküm yoksa tatil gününde çalışma için işçinin onayı gerekir.
• Yarım günlük tatilde ek ödeme çalışılan yarım gün oranında hesaplanır. Tatilde normal günlük süre aşılırsa ayrıca fazla çalışma değerlendirmesi yapılır.

Hafta Tatili

Yedi günlük zaman diliminde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilir. Çalışılmazsa bir günlük ücret ödenir. Hafta tatilinde çalışma kanunun dinlenme amacına aykırıdır; fiilen çalışma hâlinde yerleşik hesapta aylık ücret içinde bulunan bir günlük tatil ücretine ek 1,5 günlük ücret ödenir.

Örnek 6 — Tatil Çalışmaları

Çalışma	Aylık ücrete ek brüt	Toplam günlük karşılık
Bir tam UBGT günü	1.500,00 TL	2 günlük ücret
Bir yarım UBGT günü	750,00 TL	Yarım gün için iki kat
Bir hafta tatili günü	2.250,00 TL	2,5 günlük ücret

Ayrıntılı Hesaplama Örnekleri

Aylık brüt ücretin 45.000 TL, normal günlük çalışmanın 7,5 saat olduğu ve haftalık 45 saatin aşıldığı varsayılmıştır.

• Günlük brüt ücret: 45.000 ÷ 30 = 1.500 TL
• Saatlik brüt ücret: 45.000 ÷ 225 = 200 TL
• Fazla çalışma saat ücreti: 200 × %150 = 300 TL

1. Ulusal Bayram ve Genel Tatilde 10 Saat Çalışma

Hesaplama	Tutar
Aylık ücretin içinde bulunan günlük ücret	1.500 TL
İlk 7,5 saatlik UBGT çalışması için ilave bir günlük ücret	1.500 TL
7,5 saati aşan 2,5 saatlik fazla çalışma: 2,5 × 300 TL	750 TL
Bordroda ayrıca ödenecek brüt tutar	2.250 TL
Aylık ücret içindeki günlük karşılıkla toplam hak	3.750 TL

İşçi UBGT gününde yalnızca 7,5 saat çalışsaydı bordroda ayrıca 1.500 TL ödenecekti.

2. Hafta Tatilinde 10 Saat Çalışma

Hesaplama	Tutar
Aylık ücretin içinde bulunan hafta tatili ücreti	1.500 TL
İlk 7,5 saatlik çalışma: 1.500 × %150	2.250 TL
7,5 saati aşan 2,5 saatlik fazla çalışma: 2,5 × 300 TL	750 TL
Bordroda ayrıca ödenecek brüt tutar	3.000 TL
Aylık ücret içindeki hafta tatili karşılığıyla toplam hak	4.500 TL

İşçi hafta tatilinde yalnızca 7,5 saat çalışsaydı bordroda ayrıca 2.250 TL ödenir; aylık ücret içindeki hafta tatili karşılığıyla toplam hak 3.750 TL, yani 2,5 günlük ücret olur.

Fazla çalışma hesabı, 7,5 saati aşan çalışmanın aynı zamanda haftalık 45 saati aştığı varsayımına dayanmaktadır. Haftalık 45 saat aşılmamışsa sözleşmedeki haftalık süreye göre “fazla sürelerle çalışma” hesabı ayrıca değerlendirilir.

6. Kadın, Erkek, Çocuk, Stajyer ve Çırak Ücretleri

Kadın ve Erkek Çalışan

• Kadın ve erkek için ayrı asgari ücret yoktur. Aynı veya eşit değerde işte kadın olduğu için daha düşük ücret kararlaştırılamaz.
• Cinsiyet veya gebelik nedeniyle iş ilişkisinde farklı işlem yasağı ihlal edilirse işçi dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı ve yoksun bırakıldığı hakları isteyebilir.
• Kadın işçi için doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört haftalık çalıştırma yasağı vardır; çoğul gebelikte doğum öncesi süreye iki hafta eklenir. İşveren ücreti yerine şartları varsa SGK analık ödeneği devreye girer; sözleşme/TİS daha lehe olabilir.
• Bir yaşından küçük çocuğu emziren kadın işçiye günde toplam 1,5 saat süt izni verilir ve bu süre çalışma süresinden sayılır; ücret kesilemez.
• Erkek işçiye eşinin doğum yapması hâlinde 10 gün ücretli mazeret izni verilir.
• 4447 geçici m.10 kapsamındaki kadın/genç/mesleki belgeli istihdam teşviki 31.12.2026’ya kadar şartlı işveren prim desteğidir; çalışanın ücretini azaltmaz.

Eşit ücret, analık, süt ve babalık izinleri 4857 sayılı Kanun m.5, 66, 74 ve Ek m.2’de düzenlenir.[31]

Ayrımcılık Türüne Göre Başvuru ve Yaptırım

Ayrımcılık temeli	Başlıca dayanak	Başlıca hukukî sonuç
Cinsiyet, gebelik ve 4857 m.5 kapsamındaki nedenler	4857 m.5	Dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı ile yoksun bırakılan haklar; somut olaya göre diğer talepler
Sendikal neden	6356 m.25	Bir yıllık ücret tutarından az olmayan sendikal tazminat; fesih hâlinde iş güvencesi hükümleriyle özel ilişki
Engellilik ve 6701 kapsamındaki diğer nedenler	4857 m.5; 5378; 6701	İşçilik alacağı ve tazminat yollarına ek olarak şartları varsa TİHEK’e başvuru; makul düzenleme ve eşit muamele incelemesi

• Eşit ücret incelemesinde yalnız görev unvanı değil; iş için gerekli beceri ve eğitim, çaba, sorumluluk, çalışma koşulları ve ölçülebilir performans gibi cinsiyetten bağımsız ölçütler karşılaştırılır.
• 4857 sayılı Kanun m.5’te işçi ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren farklı işlemin meşru ve objektif nedenini ispatlamalıdır. Sendikal ayrımcılıkta 6356 m.25’in özel ispat kuralları ayrıca uygulanır.
• Aynı olayda birden fazla ayrımcılık iddiası varsa yaptırımlar otomatik olarak üst üste eklenmez; her talebin hukukî sebebi, koşulları ve çifte giderim yasağı ayrı değerlendirilir.

Eşit davranma, sendikal ayrımcılık, engellilik ve TİHEK yolları farklı kanunlarda düzenlenen ayrı rejimlerdir.[33]

Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eşit Ücret Çerçevesi

Düzenleme	Türkiye bakımından konum	Ücret bakımından odak
ILO 95 sayılı Ücretin Korunması Sözleşmesi	Türkiye tarafından 29.03.1961’de onaylanmış ve yürürlüktedir	Ücretin ödeme biçimi, düzenli ödenmesi, kesinti ve iflas hâlinde korunması
ILO 100 sayılı Eşit Ücret Sözleşmesi	Türkiye tarafından 19.07.1967’de onaylanmış ve yürürlüktedir	Kadın ve erkek için aynı değerde işe eşit ücret; cinsiyetten bağımsız iş değerlendirmesi
Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı	Türkiye 91/98 paragrafı, bu arada m.4/3 ve m.20’yi kabul etmiştir	Ücrette cinsiyet ayrımcılığının önlenmesi; denetim organı 2022 değerlendirmesinde ücret şeffaflığının uygulamada güvenceye alındığının ortaya konulmadığını belirtmiştir
AB 2023/970 sayılı Ücret Şeffaflığı Direktifi	Türkiye’de doğrudan uygulanmaz; karşılaştırmalı ve uyum çalışmaları için ölçüttür	İşe alımda ücret/aralık bilgisi, cinsiyetten bağımsız ücret ölçütleri, çalışanların bilgi hakkı, raporlama ve ortak ücret değerlendirmesi

ILO’nun 95 sayılı Sözleşmesi ücretin korunmasını; 100 sayılı Sözleşmesi ise aynı işten daha geniş olan ‘aynı değerde iş’ ölçütünü esas alır. Her iki sözleşme de Türkiye bakımından yürürlüktedir.[34]

Avrupa Sosyal Şartı bakımından güncel kabul ve denetim durumu Avrupa Konseyinin Türkiye bilgi notunda gösterilmektedir.[35]

Ücret Gizliliği, Şeffaflık ve KVKK

• Ücret, bordro, banka hesabı, kesinti ve yan hak bilgileri kişisel veridir. İşveren bu verileri iş sözleşmesinin kurulması/ifası, hukukî yükümlülük veya hakkın tesisi, kullanılması ve korunması gibi uygun bir işleme şartına dayandırmalı; amaçla sınırlı erişim ve güvenliği sağlamalıdır.
• Ücret gizliliği, işverenin bordroları yetkisiz kişilere açıklamamasını gerektirir; buna karşılık işçinin kendi ücret belgesine erişimini, yargı veya idari makam önünde delil sunmasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
• Eşit ücret analizi için kişisel bordroların tüm çalışanlara açılması zorunlu değildir. Görev seviyesi, ücret bandı, artış ölçütü ve cinsiyete göre toplulaştırılmış/anonimleştirilmiş veriler, ölçülülük ve yeniden kimliklendirme riski gözetilerek kullanılabilir.
• Ücret şeffaflığı politikası; kimlerin hangi veriye, hangi amaçla erişeceğini, saklama süresini ve çalışan başvuru kanalını yazılı belirlemelidir.

KVKK uygulamasında ücret ve bordro bilgilerinin üçüncü kişilerle paylaşılması, kişisel veri işleme şartları ile veri güvenliği yükümlülükleri altında değerlendirilir.[37]

Çocuk ve Genç İşçiler

Yaşa bağlı daha düşük bir genel asgari ücret yoktur. İşçi statüsündeki çocuk/genç çalışana da asgari ücretin altında ödeme yapılamaz. Buna karşılık çalışma yaşı, süre, gece çalışması ve yasak işler bakımından özel koruma hükümleri uygulanır; 18 yaş ve altındaki işçinin yıllık izni en az 20 gündür.

3308 Kapsamında Stajyer ve Çırak

Statü	Kalıcı asgari oran	2026 karşılığı
Aday çırak / çırak; MESEM 9-11	Net asgari ücretin en az %30’u	8.422,65 TL
MESEM 12. sınıf kalfa	Net asgari ücretin en az %50’si	14.037,75 TL
İşletmede mesleki eğitim/staj — 20+ personel	Net asgari ücretin en az %30’u	8.422,65 TL
İşletmede mesleki eğitim/staj — 20’den az personel	Net asgari ücretin en az %15’i	4.211,33 TL

• 3308 kapsamındaki öğrenci ücretleri her türlü vergiden muaftır; çırak ücretinin asgari ücreti aşmayan kısmı ayrıca GVK istisnası kapsamındadır.
• Aday çırak, çırak ve mesleki eğitim/staj öğrencileri için prim matrahı asgari ücretin yüzde 50’sidir: 2026’da aylık 16.515,00 TL.
• Sigorta kapsamı öğrencinin türüne göre iş kazası/meslek hastalığı ve bazı gruplarda hastalık sigortasını içerir; işverenin tam sigortalı işçisiyle aynı değildir.
• Zorunlu eğitim/staj ilişkisi yoksa ve öğrenci işverene bağımlı biçimde üretime katılıyorsa ‘stajyer’ etiketi işçilik haklarını ortadan kaldırmaz; fiilî ilişki değerlendirilir.

3308 kapsamındaki ücretlerin vergi durumu GİB’in özelge ve ücret rehberlerinde açıklanmıştır.[38]

7. Emekli/SGDP, Kapıcı ve Engelli Çalışan Ücretleri

Emekli ve SGDP’li Çalışan

• 2008 Ekim öncesi sigortalı olup emekli aylığı bağlananların özel sektörde 4/a kapsamında çalışması hâlinde, şartlarla aylık kesilmeden SGDP uygulanabilir.
• İlk defa 2008 Ekim sonrasında sigortalı olanlarda kural, yeniden 4/a çalışmaya başlanınca yaşlılık aylığının kesilmesi ve normal prim uygulanmasıdır; kanunî istisnalar ayrıca incelenir.
• 2026 SGDP oranı işçi yüzde 7,5; işveren yüzde 24,75; toplam yüzde 32,25’tir. İşsizlik sigortası primi yoktur.
• SGDP’li çalışanın ücret, fazla çalışma, izin, tatil ve fesih hakları diğer işçilerle aynıdır; yalnız sosyal sigorta kolları ve net ücret hesabı farklıdır.

SGDP’nin kapsamı ve 2026 prim oranları SGK’nın güncel prim oranları sayfası ile emeklilikten sonra çalışma açıklamasına dayanır.[39]

Örnek 7 — SGDP Net Ücret

Hesap	Asgari brüt 33.030 TL	Brüt 45.000 TL
SGDP işçi payı (%7,5)	2.477,25 TL	3.375,00 TL
Gelir vergisi matrahı	30.552,75 TL	41.625,00 TL
Ödenecek gelir vergisi*	371,58 TL	2.032,42 TL
Ödenecek damga vergisi	0,00 TL	90,85 TL
Net ücret	30.181,17 TL	39.501,73 TL
İşveren maliyeti	41.204,93 TL	56.137,50 TL

* İlk vergi dilimi varsayılmıştır. GİB açıklamasına göre SGDP işçi payının %7,5 olması, asgari ücret gelir vergisi istisnasının tutarını değiştirmez.

Konut Kapıcısı

• Konut kapıcısı İş Kanunu ve Konut Kapıcıları Yönetmeliğine tabidir; asgari ücretin altında ödeme yapılamaz.
• GVK m.23/6 kapsamındaki özel hizmetlerde çalışan kapıcının, ticaret mahalli olmayan konut apartmanında/site ortak alanında aldığı ücret gelir vergisinden istisnadır. Bu kapsamdaki ücret kâğıdı damga vergisinden de istisna edilir.
• İş merkezi, ticari site veya ticaret mahallinde çalışan kapıcı için bu özel istisna uygulanmaz; genel ücret vergilemesi yapılır.
• Kapıcı konutu tahsis edilmişse kira istenemez; konut tahsisi asgari ücretin altında ödeme gerekçesi yapılamaz.

Konut/işyeri kapıcısı ayrımı ve gelir-damga vergisi istisnası GİB özelgelerinde somutlaştırılmıştır.[40]

Örnek 8 — Konut Kapıcısında 45.000 TL Brüt

Hesap unsuru	Tutar
Brüt ücret	45.000,00 TL
İşçi SGK + işsizlik (%15)	6.750,00 TL
Gelir vergisi	0,00 TL
Damga vergisi	0,00 TL
Net ücret	38.250,00 TL

Örnek yalnız GVK m.23/6 şartlarını taşıyan konut kapıcısı içindir. Ticari işyeri kapıcısında genel ücret hesabı uygulanır.

Engelli Çalışan

Engellilik derecesi	Çalışma gücü kaybı	2026 aylık vergi matrah indirimi
Birinci derece	%80 ve üzeri	12.000 TL
İkinci derece	%60 ve üzeri	7.000 TL
Üçüncü derece	%40 ve üzeri	3.000 TL

• Engellilik, daha düşük ücret sebebi değildir. Aynı işte eşit ücret ilkesi ve asgari ücret tabanı geçerlidir.
• Özel sektörde 50 ve üzeri işçi çalıştırılan işyerlerinde yüzde 3; kamu işyerlerinde yüzde 4 engelli çalıştırma yükümlülüğü vardır.
• Engellilik indirimi gelir vergisi matrahından düşülür; kullanılmayan kısım iade edilmez. Asgari ücret istisnasıyla birlikte uygulanabilir, fakat hesaplanan vergiyi negatife çeviremez.
• 4857 sayılı Kanun m.30 teşvikinde asgari PEK üzerinden hesaplanan işveren prim hissesi Hazinece karşılanır; çalışanın brüt/net ücretini azaltmaz.

2026 engellilik indirimi tutarları GİB; kota ve işveren prim teşviki 4857 sayılı Kanun m.30 ile SGK’nın güncel teşvik sayfasına dayanır.[41]

Örnek 9 — 45.000 TL Brüt, Engellilik İndirimi

Derece	Ödenecek gelir vergisi*	Net ücret*
Birinci	0,00 TL	38.159,15 TL
İkinci	476,17 TL	37.682,98 TL
Üçüncü	1.076,17 TL	37.082,98 TL

* İlk vergi dilimi ve 2026 asgari ücret istisnası varsayılmış; 90,85 TL damga vergisi dâhil edilmiştir.

8. Ücretin Korunması, Ödenmemesi ve Uyuşmazlıklar

Ücret Kesintileri, Haciz, Devir ve Temlik

• İşveren, sözleşme veya toplu iş sözleşmesinde gösterilen nedenler dışında ücret kesme cezası uygulayamaz. Kesinti nedeni işçiye derhâl bildirilmelidir.
• Ücret kesme cezası bir ayda iki gündeliği veya parça başına/iş miktarına göre ücrette iki günlük kazancı aşamaz; kesilen para işverenin geliri olarak tutulamaz. Tutar, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde Bakanlığın belirttiği hesaba yatırılır.
• 4857 sayılı İş Kanunu m.35 kapsamındaki işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez, başkasına devredilemez ve temlik olunamaz; nafaka alacaklarının hakları saklıdır. TBK m.410 ile İİK m.83’ün kapsam ve yönü ayrıca değerlendirilmelidir.
• Çalışma sürelerinin kanunî olarak azaltılması veya işverene düşen bir yükümlülüğün yerine getirilmesi nedeniyle işçi ücretinden indirim yapılamaz. İş Kanunu m.62’deki bu yasak, m.38’deki disiplin amaçlı ücret kesme cezasından farklıdır.
• Vergi, prim, icra, nafaka, avans, zarar ve disiplin kesintileri aynı hukuki sebebe dayanmaz. Her kesinti bordroda türü ve tutarıyla ayrı gösterilmelidir.

Haciz, Devir ve Rehin Kurallarının Ayrımı

Düzenleme	Kapsam	Dörtte bir kuralının yönü	Diğer sonuç
4857 m.35	İş Kanununa tabi işçi ücreti	Ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez	Dörtte birden fazlası devredilemez/temlik olunamaz; nafaka saklıdır
TBK m.410	TBK hizmet sözleşmesindeki işçi ücreti	Ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez	Devir ve rehin aynı sınıra tabidir; gelecekteki ücretin devri veya rehni geçersizdir
İİK m.83	Kısmen haczi caiz maaş ve ücretler	Geçim için gerekli tutar ayrılır; haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz	Birden fazla haciz sıraya konur; devir veya rehni düzenlemez

İş Kanunu m.35 ve TBK m.410 haczedilebilecek kısmın üst sınırını ücretin dörtte biri olarak kurarken İİK m.83 genel icra kuralında haczedilecek miktarın dörtte birden az olamayacağını belirtir. Bu hükümler tek cümlede aynı yönde bir ‘yüzde 25 kuralı’ olarak birleştirilmemeli; işçinin statüsü, özel kanun önceliği, geçim için bırakılacak tutar ve nafaka istisnası somut dosyada birlikte incelenmelidir.[42]

Takas ve Mahsup

TBK m.407 uyarınca işveren, işçiden olan alacağını işçinin ücret borcuyla işçinin rızası olmadan takas edemez. İşçinin kasten sebebiyet verdiği ve yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacak, ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir. Avans, fazla ödeme, zarar veya ekipman bedelinin bordroda tek taraflı kesilmesi bu sınırlar aşılmadan; alacağın dayanağı, muacceliyeti, işçinin rızası ve özel kesinti kuralları ayrı ayrı incelenerek yapılmalıdır.[43]

Doğabilecek Sonuçlar

Durum	İşçinin hakkı / sonuç	Temel dayanak
Ücret ödeme gününde ödenmedi	En yüksek mevduat faizi talebi	4857 m.34
Mücbir neden olmadan 20 gün geçti	İş görmekten kaçınma; bu nedenle fesih ve yerine işçi alma yasağı	4857 m.34
Ücret kanuna/sözleşmeye uygun hesaplanmadı veya ödenmedi	Haklı nedenle derhâl fesih; şartları varsa kıdem tazminatı	4857 m.24/II-e; 1475 m.14
Banka/pusula/ücret kurallarına aykırılık	İdari para cezası ve ispat riski	4857 m.37, 102; ilgili Yönetmelik
İşveren ödeme güçlüğünde	Şartlarla en çok 3 aylık temel ücret için Ücret Garanti Fonu	4447 Ek m.1
Dava açılacak	Önce zorunlu arabuluculuk; alacak türüne göre 5 yıllık zamanaşımı	7036 m.3; 4857 m.32 ve Ek m.3

Ücretin ödenmemesinin faiz, iş görmekten kaçınma ve fesih sonuçları 4857 sayılı Kanun m.24, 32 ve 34 hükümlerinden doğar.[44]

Haklı Fesih ve Yargıtay 9. HD 2022/17003 E., 2023/341 K.

Kararda Nisan 2019 ücretinin, iş sözleşmesinin feshedilmesinden sonra ve kanundaki 20 günlük sürenin geçmesinin ardından ödenmesi karşısında işçinin 4857 sayılı Kanun m.24/II-e uyarınca yaptığı fesih haklı bulunmuş; kıdem tazminatına hükmeden karar onanmıştır. Karar, ‘geç ödeme hiçbir zaman haklı fesih oluşturmaz’ şeklinde genel bir yaklaşım kurulamayacağını; ödeme zamanı, gecikme süresi ve somut dosya koşullarının birlikte değerlendirileceğini gösterir.[45]

Kayıt Dışı veya Bordroda Düşük Gösterilen Ücret

Ücretin bir kısmının bankadan, kalanının elden ödendiği veya bordroda gerçek ücretin altında gösterildiği iddiasında tek bir otomatik delil sıralaması yoktur. İş sözleşmesi, ücret pusulası, imzalı bordro, banka hareketleri, işyeri yazışmaları, tanık anlatımları, görev unvanı, kıdem, fiilen yapılan iş, işyerinin özellikleri ve emsal ücret verileri birlikte değerlendirilir.

• İmzalı bordro önemli yazılı delildir; ancak bordrodaki ücretin hayatın olağan akışı, görev ve kıdemle bağdaşmaması hâlinde gerçek ücret araştırması gündeme gelebilir.
• Emsal ücret araştırmasında işçi ve işveren kuruluşları, meslek odaları, aynı işyerindeki emsal çalışanlar ve uygun olduğu ölçüde TÜİK kazanç verileri kullanılabilir.
• Gerçek ücretin düşük bildirilmesi yalnız işçilik alacağını değil, SGK prime esas kazanç ve vergi matrahını da etkiler. İşçinin düşük prime rıza göstermesi sigortalılık hakkından vazgeçme sonucu doğurmaz.
• Gerçek gider ödemesi, avans veya borç geri ödemesi adı altında yapılan düzenli ödemelerin fiilî niteliği araştırılır; bordrodaki adlandırma tek başına belirleyici değildir.

Yargıtay 9. HD 22.03.2022 tarihli 2022/2680 E., 2022/3849 K. sayılı kararda; bordronun gerçeği yansıtmadığı şüphesinde kıdem, unvan, fiilî iş, tanık ve emsal ücret verilerinin birlikte değerlendirilmesini istemiştir.[46]

Yargı Uygulamasında İspat ve Karineye Dayalı Makul İndirim

• Fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram-genel tatil çalışması işyeri giriş-çıkış kayıtları, puantaj, iç yazışmalar, dijital kayıtlar ve tanık anlatımları dâhil her türlü uygun delille ispatlanabilir. Tanığın çalışma düzenini bilebilecek konumda ve ilgili dönemde işyerinde bulunmuş olması aranır.
• Uzun bir dönem boyunca kesintisiz aynı yoğunlukta çalışıldığı kabulü yalnız tanık anlatımı ve hayatın olağan akışına ilişkin karinelere dayanıyorsa, izin, rapor, mazeret ve dönemsel değişiklikler gözetilerek makul indirim yapılabilir.
• Çalışma gün ve saatleri yazılı belgeler veya işveren kayıtlarıyla belirlenmişse sırf uygulamada indirim yapıldığı gerekçesiyle ayrıca indirim yapılmaz.
• Sabit bir indirim oranı yoktur. İşin niteliği, çalışma süresi, deliller ve hesap dönemi gerekçede gösterilmeli; indirim alacağın özünü ortadan kaldıracak düzeye ulaşmamalıdır.
• Bu uygulama kıdem, ihbar veya kullanılmayan yıllık izin gibi her işçilik alacağına yayılan genel bir indirim yetkisi değildir; fazla çalışma ve tatil alacaklarının ispat niteliğiyle sınırlı değerlendirilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2015/9-3555 E., 2018/184 K. sayılı kararında bu indirimin ispatın niteliğine bağlı olduğunu; yazılı kayıt bulunan dönemde uygulanmaması ve hakkın özünü zedelememesi gerektiğini vurgulamıştır.[47]

Ücret Alacağının Mülkiyet Hakkı Boyutu

Anayasa m.35 bakımından mülkiyet koruması, soyut bir ücret beklentisinden değil; yürürlükteki hukuk, sözleşme veya kesinleşmiş yargısal tespit gibi yeterli temele sahip alacaktan söz edildiğinde gündeme gelir. Alacağın hiç doğmadığına ilişkin olağan hukuk yorumu ile doğmuş alacağa öngörülemez veya geçmişe etkili müdahale aynı değildir. Bu nedenle anayasal inceleme; alacağın hukukî temeli, müdahalenin kanuniliği, meşru amacı, öngörülebilirliği ve ölçülülüğü üzerinden somut olaya göre yapılır.[49]

Ücret Alacaklarında Zamanaşımı

Alacak	Süre başlangıcı	Genel süre / dayanak
Aylık ücret, prim, ikramiye	Her ödeme için muaccel olduğu tarih	5 yıl — 4857 m.32; TBK m.147
Fazla çalışma, hafta tatili, UBGT	İlgili ücretin muaccel olduğu dönem	5 yıl — ücret alacağı
Kullanılmayan yıllık izin ücreti	İş sözleşmesinin sona erdiği tarih	5 yıl — 4857 Ek m.3
Kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranmama tazminatı	Alacağın doğduğu fesih/ihlâl tarihi	5 yıl — 4857 Ek m.3

• 7036 sayılı Kanun, bütün ücret alacaklarında beş yıllık süreyi ilk kez getirmemiştir. Aylık ücret ve ücret niteliğindeki dönemsel alacaklar zaten 4857 sayılı Kanun m.32 ve TBK m.147 kapsamında beş yıllık süreye tabidir.
• 7036 ile 4857 sayılı Kanuna eklenen Ek m.3; yıllık izin ücreti ile kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranmama tazminatlarını açıkça beş yıllık süreye bağlamıştır. Geçiş hükümleri ayrıca gözetilir.
• Zamanaşımının durması ve kesilmesi TBK m.153-160 kapsamında değerlendirilir. Borcun ikrarı, kısmi ödeme veya icra/dava gibi işlemler somut olayda süreyi etkileyebilir.
• Arabuluculuk başvurusundan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen süre zamanaşımı hesabında dikkate alınmaz. Zamanaşımı, ileri sürülmedikçe hâkim tarafından kendiliğinden uygulanmaz.

Ücret ve feshe bağlı alacaklarda zamanaşımı; 4857 sayılı Kanun m.32 ve Ek m.3, TBK m.147 ve m.153-161 ile 6325 m.16 birlikte değerlendirilmelidir.[50]

İflasta İşçi Alacaklarının Sırası

İcra ve İflas Kanunu m.206’da, işçilerin iş ilişkisine dayanan ve iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dâhil alacakları ile iflas nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesi üzerine hak ettikleri ihbar ve kıdem tazminatları birinci sıradaki imtiyazlı alacaklar arasında düzenlenir. Kanundaki süre ve istisnalar somut dosyada ayrıca hesaplanır. İflas sırası, alacağın iflas masasından tahsil düzenini belirler; Ücret Garanti Fonu ise şartları gerçekleştiğinde en çok üç aylık temel ücreti karşılayan ayrı bir mekanizmadır.[51]

Ücret Garanti Fonu

• İşverenin konkordato, aciz vesikası, iflas veya kanunda sayılan ödeme güçlüğü hâllerinde devreye girer.
• İş ilişkisinden kaynaklanan en çok üç aylık ödenmeyen temel ücret karşılanır; kıdem, ihbar ve fazla çalışma alacakları fon kapsamında değildir.
• İŞKUR açıklamasına göre ödeme tavanı asgari ücretin 9 katıdır; işçinin ödeme güçlüğünden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olması ve belgeleri sunması aranır.

Ücret Garanti Fonu’nun kapsamı, başvuru belgeleri ve ödeme sınırı İŞKUR tarafından açıklanır.[52]

Başvuru Sırası

1. Ücret pusulası, banka dekontu, puantaj, işyeri yazışmaları, vardiya/giriş-çıkış kayıtları ve sözleşmeler korunur.
2. İşverene dönem, kalem ve brüt/net ayrımı açık bir yazılı ihtar yapılabilir; haklı fesih kullanılacaksa sebep net yazılır.
3. İşçi alacağı ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulur.
4. Anlaşma olmazsa görevli iş mahkemesinde dava açılır; icra ve ihtiyati tedbir seçenekleri somut duruma göre değerlendirilir.
5. Ödeme güçlüğü hâlinde ayrıca İŞKUR Ücret Garanti Fonu şartları kontrol edilir.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi/işveren alacağı ve tazminatı davalarında arabuluculuğu dava şartı yapar.[53]

Özel Kanunlara Tabi Çalışanlar

Çalışan grubu	Başlıca kanun	Genel 4857 hesabından fark
Gemiadamı	854 sayılı Deniz İş Kanunu	Haftalık süre, fazla çalışma, izin ve ücret hükümleri özeldir
Gazeteci	5953 sayılı Basın İş Kanunu	Ücretin peşin ödenmesi, fazla çalışma ve izin için özel hükümler vardır
4857 kapsamı dışında kalan hizmet sözleşmesi	6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.401 vd.	Ücret borcu TBK hükümleriyle tamamlanır
Kamu görevlisi	657 ve özel personel mevzuatı	Bu rehberdeki 4857 bordrosu doğrudan uygulanmaz

Deniz ve basın çalışanlarında özel ücret, fazla çalışma, ödeme ve izin hükümleri öncelikle uygulanır. 657 sayılı Kanuna tabi kamu görevlilerinde aylık; gösterge, ek gösterge, taban/kıdem aylığı, zam ve tazminat gibi ayrı unsurlardan oluştuğundan özel sektör brüt-net bordro formülü doğrudan kullanılamaz. Özel kanuna tabi çalışanlarda kapsam ve statü belirlenmeden 4857 hesabı otomatik olarak taşınmamalıdır.[54]

9. Toplu İş Sözleşmesi, Ücret Rekabeti, Tazminata Esas Ücret ve Ücret Artışları

Toplu İş Sözleşmesiyle Ücretin Belirlenmesi

• Toplu iş sözleşmesi; ücret skalası, dönem zammı, kıdem zammı, ikramiye, prim, yemek-yol-aile yardımı, vardiya ve tatil ücretleri gibi parasal hakları düzenleyebilir.
• 6356 sayılı Kanunda işyeri, işletme ve grup toplu iş sözleşmesi düzeyleri bulunur. Grup toplu iş sözleşmesi, bir işçi sendikası ile işveren sendikası arasında birden çok üye işverene ait aynı işkolundaki işyeri ve işletmeleri kapsar.
• İş sözleşmesi kural olarak toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz; aykırı hükmün yerini toplu iş sözleşmesi hükmü alır. İş sözleşmesindeki işçi lehine hüküm korunur.
• Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmesine ilişkin hükümleri, yenisi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder. Bordro farkları yürürlük ve üyelik kapsamına göre hesaplanır.

Toplu iş sözleşmesinin içeriği ve iş sözleşmesine etkisi 6356 m.33 ve m.36’da; işyeri, işletme ve grup düzeyleri Bakanlığın güncel açıklamalarında yer almaktadır.[55]

İş Gücü Piyasalarında Ücret Rekabeti

Rekabet Kurulunun 21.11.2024 tarihli kararıyla kabul edilen İş Gücü Piyasalarındaki Rekabet İhlallerine Yönelik Kılavuz, işverenlerin ücret ve diğer çalışma koşullarını birbirlerinden bağımsız belirlemesini esas alır. İşverenlerin ürün veya hizmet pazarında rakip olması şart değildir; aynı iş gücü için rekabet etmeleri yeterli olabilir.[56]

Davranış	Kılavuzdaki değerlendirme	Uygulama kontrolü
Ücret tespiti	Rakip işverenlerin ücret, zam, yan hak, çalışma süresi veya diğer koşulları birlikte belirlemesi amaç bakımından ihlal ve kartel sayılabilir	Gelecekteki ücret bütçesi, zam bandı ve yan hak politikası rakiple paylaşılmamalıdır
Çalışan ayartmama	Birbirinin mevcut veya eski çalışanına teklif vermeme/işe almama ya da bunu izne bağlama anlaşması amaç bakımından ihlal ve kartel sayılabilir	Sözlü mutabakatlar ile danışman, platform veya meslek örgütü üzerinden dolaylı koordinasyon da risklidir
Ücret bilgisi değişimi	Toplulaştırılmamış, güncel veya geleceğe dönük, kaynağı anlaşılabilir ve kamuya açık olmayan veri rekabeti kısıtlayabilir	Üçüncü taraf araştırması, geçmiş veri ve güçlü anonimleştirme tercih edilmelidir
Yan sınırlama	Meşru asıl anlaşmayla doğrudan ilgili, gerekli ve orantılı kısıtlama istisnaen yan sınırlama olabilir	Kapsam, çalışan grubu, süre ve coğrafya asıl işlem için gerçekten gerekli olanla sınırlandırılmalıdır

• İnsan kaynakları, satın alma, üst yönetim ve sektör birliği toplantılarında geleceğe dönük ücret, zam, işe alım ve yan hak stratejileri rekabete duyarlı bilgi olarak ele alınmalıdır.
• Şirket birleşmesi, ortak girişim, hizmet alımı veya proje sözleşmesindeki çalışan kısıtları; doğrudan ilgililik, gereklilik ve orantılılık yönünden belgeye dayalı olarak incelenmelidir.
• Ücret eşitliği için şirket içi veri analizi ile rakip işverenler arasında ücret koordinasyonu aynı şey değildir. Şirket içi objektif ücret denetimi yapılabilir; rakip verisi kullanılıyorsa Kılavuzdaki toplulaştırma ve geçmişe dönüklük koşulları gözetilir.

Kıdem ve İhbar Tazminatında Ücret

Hesap	Esas ücret	Dâhil olabilecek başlıca unsurlar	Sınır
Kıdem tazminatı	Son giydirilmiş brüt ücret	Süreklilik gösteren para ve para ile ölçülebilir menfaatler	Her hizmet yılı için yürürlükteki kıdem tavanı
İhbar tazminatı	Bildirim süresine ait giydirilmiş brüt ücret	4857 m.32/1 ücreti ile sözleşme/kanundan doğan para ve para ile ölçülebilir menfaatler	2, 4, 6 veya 8 haftalık bildirim süresi
Kullanılmayan izin	Son çıplak brüt ücret	Düzenli sosyal yardımlar eklenmez	Kullanılmayan izin günü kadar
Fazla çalışma	Normal saatlik çıplak ücret	Düzenli sosyal yardım eklenmez	%50; fazla sürelerle çalışmada %25 zam

Ücret Artışı, Enflasyon ve İşyeri Uygulaması

Özel sektör ücretlerini her yıl TÜFE oranında artıran genel bir kanun hükmü yoktur. Asgari ücret artışı, ücreti yeni tabanın altında kalan işçiyi doğrudan etkiler; asgari ücretin üzerinde çalışan bakımından aynı oranda otomatik zam hakkı doğurmaz.

• Ücret artışı bireysel iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi, ücret politikası, işveren taahhüdü veya bağlayıcı hâle gelmiş işyeri uygulamasından doğabilir.
• Sözleşmede TÜFE, döviz veya belirli dönem artış formülü varsa hükmün açıklığı, uygulanma tarihi ve varsa üst-alt sınır birlikte değerlendirilir.
• Düzenli ve koşulları belirli zam uygulamasının işyeri uygulamasına dönüşüp dönüşmediği; tekrar sayısı, işveren iradesi, çalışan beklentisi ve saklı tutulan değiştirme yetkisiyle incelenir.
• Net ücretin yıl içinde vergi dilimi nedeniyle azalması, brüt ücretin düşürüldüğü anlamına gelmez. Net ücret garantisi varsa vergi farkının kime ait olduğu sözleşmeye göre ayrıca hesaplanır.

Güncel Uygulama Sorunları ve Düzenleme Tartışmaları

• Asgari Ücret Tespit Komisyonunun mevcut yapısı ve karar usulü, 4857 m.39 ile Asgari Ücret Yönetmeliğine dayanır. Temsil yapısının veya ölçütlerin değiştirilmesine ilişkin öneriler, kanun ya da yönetmelik değişikliğine dönüşmedikçe yürürlükteki hesabı değiştirmez.
• Asgari ücretin yılda bir veya birden fazla belirlenmesi konusunda otomatik bir sayı yoktur. Yürürlük döneminde ikinci artış, ancak yetkili Komisyon kararı veya kanunî düzenlemeyle uygulanır.
• Artan oranlı gelir vergisi nedeniyle yıl içinde net ücret düşebilir. Bu durum, brüt ücret indirimiyle karıştırılmamalı; kümülatif matrah, işveren sayısı, istisnalar ve varsa net ücret garantisi üzerinden hesaplanmalıdır.
• Enflasyon ve ücret erimesi karşılaştırmalarında gerçekleşmiş TÜFE için TÜİK, ücret ve sigortalılık yapısı için ÇSGB/SGK istatistikleri; tahmin ve para politikası görünümü için TCMB raporları kendi yöntem ve dönemleri içinde kullanılmalıdır.
• Uzaktan ve platform temelli çalışmada temel sorun, dijital erişim süresinin çalışma süresinden ayrılması, giderlerin kime ait olduğunun belgelenmesi ve fiilî bağımlılığa göre çalışan statüsünün doğru kurulmasıdır.

Güncel ücret karşılaştırmalarında kullanılan serinin kapsamı, referans dönemi ve yayımlayan kurum belirtilmeli; farklı amaçlı istatistikler tek bir hukukî sonuca dönüştürülmemelidir.[59]

İnceleme Sonuçları ve Uygulama Kontrolleri

• Ücret türü, hak kazanma ölçütü, hesap dönemi, ödeme günü ve kesinti yöntemi iş sözleşmesi ile ücret politikasında açık yazılmalıdır.
• Bordro, banka ödemesi, puantaj, izin, rapor, prim hedefi ve komisyon hesapları aynı dönem üzerinden uzlaştırılmalı; ücret ekleri ayrı tahakkuk ettirilmelidir.
• Ücret farklarının dayandığı kıdem, yetkinlik, sorumluluk ve performans ölçütleri cinsiyetten bağımsız, ölçülebilir ve denetlenebilir şekilde belgelenmelidir.
• Rakip işverenlerle ücret verisi paylaşımı ve çalışan ayartmama hükümleri, 4054 sayılı Kanun ve Kurul Kılavuzu bakımından önceden incelenmelidir.
• Asgari ücret, SGK parametreleri, vergi istisnaları, kıdem tavanı, öğrenci ücretleri ve teşvik şartları yürürlük tarihleri itibarıyla izlenmeli; bordro formülleri değişiklik tarihinde güncellenmelidir.
• Uyuşmazlıkta tek bir belgeye dayanılmamalı; sözleşme, bordro, banka kaydı, dijital kayıt, tanık, emsal ücret ve ilgili statü birlikte değerlendirilmelidir.

10. Bordro Kontrol Listesi

☐ Ücret sistemi (aylık maktu, günlük, saatlik, akort, götürü, yüzde, komisyon veya prim) sözleşmede açık mı?

☐ Brüt ücret asgari ücretin ve varsa yabancı çalışma izni/özel sektör tabanının üzerinde mi?

☐ Normal 4/a, SGDP, öğrenci veya başka belge türü doğru seçildi mi?

☐ Normal 4/a için yüzde 15 işçi ve yüzde 23,75 teşvik öncesi işveren prim yükü doğru ayrıştırıldı mı; uygulanacak indirim ayrıca mı gösterildi?

☐ PEK’e dâhil/istisna yemek, yol, çocuk, aile ve özel sigorta ödemeleri ayrı kontrol edildi mi?

☐ Ücret eki her hesapta otomatik olarak aynı matraha alınmadan; iş hukuku, PEK, gelir vergisi ve tazminat yönünden ayrı sınıflandırıldı mı?

☐ Kümülatif gelir vergisi matrahı ve asgari ücret istisnası tek işveren/çok işveren durumuna uygun mu?

☐ Rapor, ücretsiz izin, devamsızlık, giriş-çıkış ve kısmi süreli çalışma günleri belgeli mi?

☐ Fazla çalışma, hafta tatili ve UBGT tahakkukları bordroda ayrı gösterildi mi?

☐ Yıllık izin formu ve izin kayıt belgesi mevcut mu; ücret/avans izinden önce ödendi mi?

☐ Net tutar banka zorunluluğuna uygun ödendi mi ve ücret pusulası verildi mi?

☐ Ücret döviz veya dövize endeksli kararlaştırılmışsa Türk Parası Kıymetini Koruma mevzuatındaki yasak ve istisna kontrol edildi mi?

☐ Uzaktan çalışmada araç, bakım, iletişim ve üretim giderleri ile çalışma süresi/fazla çalışma kayıt yöntemi yazılı mı?

☐ Ücret ve bordro verilerine erişim yetkileri amaçla sınırlı mı; karşılaştırma verileri mümkünse toplulaştırılmış veya anonimleştirilmiş mi?

☐ Avans, zarar veya fazla ödeme mahsubunda TBK m.407’deki rıza, yargı kararı ve haczedilebilir kısım sınırları kontrol edildi mi?

☐ SGK teşvik/destek şartları, borç ve bildirim süresi yönünden ödeme öncesi doğrulandı mı?

☐ Ücret farkları için cinsiyetten ve diğer yasak nedenlerden bağımsız objektif ölçütler belgelendi mi?

☐ Rakiplerle ücret/zam verisi paylaşımı ve çalışan ayartmama hükümleri rekabet hukuku yönünden kontrol edildi mi?

☐ Ücret artışı karşılaştırmasında nominal/reel ayrımı, aynı referans dönem, endeks kapsamı ve veri kaynağı açıkça gösterildi mi?

11. Mevzuat ve Kaynakça

— 4857 sayılı İş Kanunu.

— 2026 Asgari Ücret.

— İş Kanunu Sıkça Sorulan Sorular.

— Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — Mevzuat/Yönetmelikler.

— Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — 2026 İdari Para Cezaları.

— 2026 Prime Esas Kazanç Miktarları.

— 2026 İşveren Prim Oranları.

— Güncel Sigorta Primi Teşvik, Destek ve İndirimleri.

— Hastalık Hali.

— İş Kazası.

— Analık Hali.

— Esnek Çalışma ve Sigortalılık.

— Puantaj Kayıtları Eksik Gün Duyurusu.

— Emeklilikten Sonra Tekrar Çalışma/SGDP.

— 2026 Ücret Geliri Elde Edenler İçin Vergi Rehberi.

— 2026 Gelir Vergisi Tarifesi.

— 2026 Engellilik İndirimi Tutarları.

— GİB — Gelir Vergisi Kanunu ve Özelgeler.

— GİB — Damga Vergisi Kanunu ve Özelgeler.

— Ücret Garanti Fonu.

— MEB — e-MESEM.

— Yargıtay Karar Arama — 9. HD 2025/6898 E., 2025/9638 K.

— Yargıtay 9. HD — 2025/6599 E., 2025/8115 K., 20.10.2025.

— Yargıtay 9. HD — 2022/17003 E., 2023/341 K., 12.01.2023.

— 7036 sayılı Kanun.

— 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.

— 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu.

— Asgari Ücret Yönetmeliği.

— ÇSGB — Temmuz 2026 Ücret ve Sendikal İstatistikler E-Bülteni.

— Bankadan ödeme eşiğini üç işçiye indiren 04.06.2025 tarihli Yönetmelik.

— 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu.

— Yargıtay 9. HD — 2022/5442 E., 2022/7075 K., 06.06.2022.

— Yargıtay 9. HD — 2022/2680 E., 2022/3849 K., 22.03.2022.

— Yargıtay 9. HD — 2025/7622 E., 2025/9480 K., 03.12.2025.

— 1475 sayılı İş Kanunu — yürürlükteki m.14.

— ÇSGB — Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Sıkça Sorulan Sorular.

— 2026 Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı.

— SGK — 2026 Sigorta Primi Teşvikleri ve Asgari Ücret Desteği.

— T.C. Anayasası.

— Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik.

— 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu.

— 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun.

— ILO NORMLEX — Türkiye’nin Onayladığı Sözleşmeler; 95 sayılı Ücretin Korunması ve 100 sayılı Eşit Ücret Sözleşmeleri.

— Avrupa Konseyi — Türkiye ve Avrupa Sosyal Şartı Bilgi Notu.

— EUR-Lex — AB 2023/970 sayılı Ücret Şeffaflığı Direktifi.

— Anayasa Mahkemesi — Onur Özdamar, B. No: 2019/1450, 22.02.2022.

— 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun.

— İş Gücü Piyasalarındaki Rekabet İhlallerine Yönelik Kılavuzun Kabulü.

— İş Gücü Piyasalarındaki Rekabet İhlallerine Yönelik Kılavuz.

— Yargıtay HGK — 2015/9-3555 E., 2018/184 K.

— 854 sayılı Deniz İş Kanunu.

— 5953 sayılı Basın İş Kanunu.

— 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu.

— 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu.

— Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karara İlişkin Tebliğ.

— Uzaktan Çalışma Yönetmeliği.

— Ücret Bilgisinin Üçüncü Kişilerle Paylaşılmasına İlişkin 22.12.2020 tarihli ve 2020/957 sayılı KVKK Kararı.

— 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu.

— ILO — Living Wages / Geçim Ücreti.

— ILOSTAT — Ücret ve Çalışma Süresi İstatistiklerinde Kavram ve Tanımlar.

— SGK — Yıllık İstatistikler.

— TCMB — Enflasyon Raporu 2026-III Bilgilendirme Toplantısı.

— TÜİK — Veri Portalı.

— 7566 sayılı Kanun, m.24 — 2026’da genel PEK üst sınırını günlük alt sınırın 7,5 katından 9 katına çıkaran düzenleme.

— 7577 sayılı Kanun, m.10 — yemek yardımının çalışılan günlere ait günlük 300 TL’ye kadar olan kısmının prime esas kazanç dışında bırakılmasına ilişkin 5510 sayılı Kanun m.80 değişikliği.

Hesaplama Varsayımları

Örneklerde kuruş yuvarlaması iki basamakta yapılmış, aksi belirtilmedikçe 2026 gelir vergisi ilk dilimi ve tek işveren varsayılmıştır. BES, sendika aidatı, nafaka/icra, özel sigorta, ayni yardım, teşvik geri alımı ve toplu iş sözleşmesi farkları hesaplara dâhil edilmemiştir. Ücret bordrosunda her ayın kümülatif matrahı ve somut çalışma takvimi yeniden hesaplanmalıdır. Yemek yardımının SGK istisnasında 17.04.2026 öncesi ve sonrası sınırlar ayrı uygulanır. Asgari ücret desteği günlük 42,33 TL üzerinden hesaplandığından 30 gün için kesin tutar 1.269,90 TL’dir; 1.270 TL ifadesi bilgilendirme kaynaklarındaki yuvarlanmış gösterimdir.

Dipnotlar:

[1] T.C. Anayasası m.35, m.49 ve m.55; 4857 sayılı İş Kanunu m.5 ve m.32. Ücret alacağının mülkiyet hakkı boyutu için ayrıca AYM, Onur Özdamar kararı. Bkz. Kaynakça 1, 39 ve 46.

[2] T.C. Anayasası m.49 ve m.55; 4857 sayılı İş Kanunu m.8 ve m.32. Ücretin sözleşmesel ve sosyal niteliği ile emredici koruma hükümleri birlikte değerlendirilir. Bkz. Kaynakça 1 ve 39.

[3] ILO’nun geçim ücreti çalışmaları ile ILOSTAT ücret istatistikleri kavram ve tanımları. Geçim ücreti analitik bir kavram; kanunî asgari ücret ise yetkili kararın belirlediği bağlayıcı tabandır. Bkz. Kaynakça 59-60.

[4] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.401-410 ve m.420. İşverenin işi kabulde temerrüdü m.408’de; ücret alacağının haczi, devri ve rehni m.410’da düzenlenir. Bkz. Kaynakça 26.

[5] 4857 sayılı İş Kanunu m.32, m.49 ve m.51; 6098 sayılı TBK m.401-407 ve m.411; Yüzdelerden Toplanan Paraların İşçilere Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. Bkz. Kaynakça 1, 26 ve 40.

[6] 4857 sayılı İş Kanunu m.32 ve 1475 m.14; 5510 m.80; GVK m.23 ve m.61-64. İş hukuku, PEK ve vergi matrahı aynı kavram değildir. Bkz. Kaynakça 1, 6, 15 ve 35.

[7] 4857 sayılı İş Kanunu m.32, 35, 37-38; Ücret, Prim, İkramiye ve Bu Nitelikteki Her Türlü İstihkakın Bankalar Aracılığıyla Ödenmesine Dair Yönetmelik m.10. Bankadan ödeme eşiği 01.07.2025’ten itibaren en az üç işçidir. Bkz. Kaynakça 30.

[8] 4857 sayılı İş Kanunu m.32; Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karara İlişkin Tebliğ m.8/6 ve istisnaları. Bkz. Kaynakça 1 ve 55.

[9] 4857 sayılı İş Kanunu m.14; Uzaktan Çalışma Yönetmeliği m.5-10 ve m.13. Bkz. Kaynakça 1 ve 56.

[10] 4857 sayılı İş Kanunu m.8 ve m.14 ile 5510 sayılı Kanunun sigortalılık hükümleri. Platform çalışmasında sözleşme adından çok ilişkinin fiilî unsurları değerlendirilir. Bkz. Kaynakça 1 ve 6.

[11] ÇSGB, 2026 Asgari Ücret tablosu. Bkz. Kaynakça 2.

[12] SGK 2026 oranlarına göre normal 4/a çalışanında işçi payı toplam %15, teşvik öncesi işveren payı toplam %23,75’tir. Genel MYÖ indirimi imalat dışında 2 puan, imalat sektöründe 2026 sonuna kadar şartlarla 5 puandır. Bkz. Kaynakça 6-8.

[13] 4857 sayılı İş Kanunu m.39; Asgari Ücret Yönetmeliği; 2026 Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı. Bkz. Kaynakça 28 ve 37.

[14] ÇSGB, yıllar itibarıyla asgari ücret tabloları ve Temmuz 2026 Ücret ve Sendikal İstatistikler E-Bülteni. Bkz. Kaynakça 2 ve 29.

[15] 4857 sayılı İş Kanunu m.39; Asgari Ücret Yönetmeliği; 2026 Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararı. Mevzuatta bütün özel sektör ücretlerini TÜFE’ye bağlayan otomatik bir ara zam formülü yoktur. Bkz. Kaynakça 28 ve 37.

[16] ÇSGB asgari ücret ve ücret/sendikal istatistikleri; SGK Yıllık İstatistikleri; TÜİK Veri Portalı; TCMB Enflasyon Raporu 2026-III. Nominal ve reel karşılaştırmada aynı dönem ve seri tanımı kullanılmalıdır. Bkz. Kaynakça 2, 29 ve 61-63.

[17] GİB, 2026 Gelir Vergisi Tarifesi. Bkz. Kaynakça 16.

[18] 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.23/18, m.61-63, m.94 ve m.103-104; GİB 2026 Ücret Geliri Rehberi. Bkz. Kaynakça 15 ve 18.

[19] GİB ve SGK’nın 2026 yemek, ulaşım, çocuk ve aile yardımı istisna tutarları. Bkz. Kaynakça 6 ve 15.

[20] GİB, 2026 Ücret Geliri Rehberi; asgari ücret istisnası ve kümülatif matrah. Bkz. Kaynakça 15.

[21] 5510 geçici m.112; SGK 2026/8 sayılı Genelge. 2026 asgari ücret desteği 42,33 TL/gün, 30 gün için matematiksel olarak 1.269,90 TL’dir. Bkz. Kaynakça 38.

[22] 4857 sayılı Kanun m.53-59; Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği. Bkz. Kaynakça 4.

[23] SGK Hastalık, İş Kazası ve Analık Hali açıklamaları. Bkz. Kaynakça 9-11.

[24] Yargıtay 9. HD, 20.10.2025, 2025/6599 E., 2025/8115 K.

[25] ÇSGB/SGK SSS; tam ve eksik aylarda prim gününün hesabı.

[26] SGK 2020/20 sayılı Genelge ve 20.11.2023 tarihli puantaj duyurusu. Bkz. Kaynakça 13.

[27] 4857 m.41; Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği.

[28] Yargıtay 9. HD, 2025/6898 E., 2025/9638 K. Bkz. Kaynakça 22.

[29] Yargıtay 9. HD, 03.12.2025, 2025/7622 E., 2025/9480 K. Bkz. Kaynakça 34.

[30] 2429 sayılı Kanun; 4857 m.44 ve m.47.

[31] 4857 sayılı Kanun m.5, m.66, m.74 ve Ek m.2; eşit ücret, toplam 24 haftalık analık çalıştırma yasağı, süt izni ve eşin doğumunda 10 günlük ücretli mazeret izni. Bkz. Kaynakça 1.

[32] Yargıtay 9. HD, 06.06.2022, 2022/5442 E., 2022/7075 K. Bkz. Kaynakça 32.

[33] 4857 sayılı Kanun m.5; 6356 m.25; 6701 sayılı Kanun; 5378 sayılı Kanun m.14. Ayrımcılığın temeline göre ispat ve yaptırım rejimi değişir. Bkz. Kaynakça 1, 27 ve 41-42.

[34] Türkiye, ILO 95 sayılı Ücretin Korunması Sözleşmesini 29.03.1961; ILO 100 sayılı Eşit Ücret Sözleşmesini 19.07.1967 tarihinde onaylamıştır. Her iki sözleşme de yürürlüktedir. Bkz. Kaynakça 43.

[35] Avrupa Konseyi Türkiye bilgi notu; Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı’nın kabul edilen hükümleri ile Avrupa Sosyal Haklar Komitesinin ücret şeffaflığına ilişkin 2022 değerlendirmesi. Bkz. Kaynakça 44.

[36] Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin (AB) 2023/970 sayılı Direktifi, özellikle m.5-10 ve m.34. Direktif Türkiye’de doğrudan uygulanmaz. Bkz. Kaynakça 45.

[37] 6698 sayılı Kanun özellikle m.4-5, m.10 ve m.12; KVKK’nın 22.12.2020 tarihli ve 2020/957 sayılı Kararı. Bkz. Kaynakça 57-58.

[38] GİB’in 3308 kapsamındaki öğrenci ve çırak ücretlerine ilişkin gelir/damga vergisi özelgeleri.

[39] SGK 2026 oranları: SGDP işçi %7,5, işveren %24,75, toplam %32,25. Bkz. Kaynakça 7 ve 14.

[40] GVK m.23/6 ve GİB’in konut/işyeri kapıcısı ayrımına ilişkin özelgeleri. Bkz. Kaynakça 18-19.

[41] GİB 2026 engellilik indirimi; 4857 m.30; SGK güncel teşvikleri. Bkz. Kaynakça 8 ve 17.

[42] 4857 sayılı İş Kanunu m.35; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.410; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.83. Özel iş kanunu, statü, geçim için bırakılacak tutar ve nafaka istisnası birlikte değerlendirilir. Bkz. Kaynakça 1, 26 ve 54.

[43] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.407. İşverenin takası işçinin rızasına bağlıdır; kasten verilen ve yargı kararıyla sabit zararda haczedilebilir kısım kadar istisna vardır. Bkz. Kaynakça 26.

[44] 4857 sayılı Kanun m.24/II-e, m.32, m.34, m.37, m.102; 1475 m.14.

[45] Yargıtay 9. HD, 12.01.2023, 2022/17003 E., 2023/341 K. Bkz. Kaynakça 24.

[46] Yargıtay 9. HD, 22.03.2022, 2022/2680 E., 2022/3849 K. Bkz. Kaynakça 33.

[47] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2015/9-3555 E., 2018/184 K.; fazla çalışma ve tatil alacaklarında delilin niteliğine bağlı karineye dayalı makul indirim. Bkz. Kaynakça 50.

[48] Anayasa Mahkemesi, Onur Özdamar, B. No: 2019/1450, 22.02.2022; fazla çalışma alacağının reddinde sonradan değişen düzenlemenin geçmişe etkili uygulanması ve mülkiyet hakkı. Bkz. Kaynakça 46.

[49] T.C. Anayasası m.35; AYM, Onur Özdamar, B. No: 2019/1450, 22.02.2022. Bkz. Kaynakça 39 ve 46.

[50] 4857 sayılı Kanun m.32 ve Ek m.3; TBK m.147 ve m.153-161; 6325 m.16. Bkz. Kaynakça 1, 25, 26 ve 31.

[51] 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.206; 4447 sayılı Kanun Ek m.1. İflas sırası ile Ücret Garanti Fonu farklı koruma mekanizmalarıdır. Bkz. Kaynakça 20 ve 54.

[52] 4447 sayılı Kanun Ek m.1; İŞKUR Ücret Garanti Fonu. Bkz. Kaynakça 20.

[53] 7036 sayılı Kanun m.3; 4857 m.32 ve Ek m.3; 6325 m.16. Zorunlu arabuluculuk ve zamanaşımı. Bkz. Kaynakça 1, 25 ve 31.

[54] 854 sayılı Deniz İş Kanunu; 5953 sayılı Basın İş Kanunu; TBK m.401 ve devamı; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu. Bkz. Kaynakça 26 ve 51-53.

[55] 6356 sayılı Kanun m.33 ve m.36; ÇSGB TİS SSS. Bkz. Kaynakça 27 ve 36.

[56] 4054 sayılı Kanun m.4; Rekabet Kurulunun 21.11.2024 tarihli ve 24-49/1087-RM(4) sayılı kararıyla kabul edilen İş Gücü Piyasalarındaki Rekabet İhlallerine Yönelik Kılavuz. Bkz. Kaynakça 47-49.

[57] İş Gücü Piyasalarındaki Rekabet İhlallerine Yönelik Kılavuz para. 27-32; ücret bilgisi değişimi ve yan sınırlama ölçütleri. Bkz. Kaynakça 49.

[58] 1475 sayılı Kanun m.14; 4857 m.17; ÇSGB 2026 kıdem tazminatı tavanı verileri. Bkz. Kaynakça 29 ve 35.

[59] Asgari Ücret Yönetmeliği; TÜİK Veri Portalı, SGK Yıllık İstatistikleri ve TCMB Enflasyon Raporu 2026-III. Verilerin kapsamı ve dönemi karşılaştırmada ayrıca belirtilmelidir. Bkz. Kaynakça 28, 61-63.

Sorumluluk Beyanı: Bu makale, yayımlandığı tarih itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat, ulaşılabilen resmî açıklamalar ve yargı kararları esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Makalede yer alan açıklama, değerlendirme, hesaplama ve örnekler; hukukî, malî, vergisel veya meslekî danışmanlık niteliğinde olmadığı gibi somut bir olay bakımından kesin uygulama sonucu da oluşturmaz.

Mevzuat, idarî görüşler, yargı içtihatları ve uygulama esasları zaman içinde değişebileceğinden, işlem yapılmadan önce güncel düzenlemelerin ve resmî kurum açıklamalarının kontrol edilmesi; tereddüt hâlinde konunun uzmanına veya ilgili kamu kurumuna başvurulması önerilir.

Makalede yer alan örnek hesaplamalar, belirtilen varsayımlara dayanmakta olup çalışanın statüsü, ücret unsurları, vergi dilimi, prim teşvikleri, sözleşme hükümleri ve somut olayın özelliklerine göre farklı sonuçlar doğabilir. Bu içerik esas alınarak gerçekleştirilen işlemlerden ve ortaya çıkabilecek doğrudan veya dolaylı sonuçlardan, yürürlükteki mevzuatın izin verdiği ölçüde, yazar ve yayıncı sorumlu tutulamaz. Uygulamaya ilişkin nihai değerlendirme ve sorumluluk, işlemi gerçekleştiren kişi veya kuruma aittir.